Uluslararası Ilişkiler ve Dünya Gündemi Analizleri

Kim Bu "Uzun" Adam?

2011-12-13T11:58:00.004+02:00

2.03'lük boyuyla Amerika'da ve Rusya'da bir anda gündeme oturan ama kendisini yakından takip edenlerin çok uzun zamandır varlığından haberdar olduğu bir adam. NBA'de bu sezon draft edilecek uzun boylu bir Rus mu dediniz? Hayır. O'nun adı Mikhail Prohorov. Yaklaşık 19 milyar dolarlık servetiyle dünyanın en zengin 32. adamı ve dünyanın en zengin 3. Rus'u. Ünlü NBA takımı New Jersey Nets'in sahibi ve 2012 Rusya Başkanlık seçimlerinde Vladimir Putin'in rakibi.

Prohorov bir oligark. Sovyetler Birliği'nin dağılmasının ardından başlatılan "şok terapisi" programı kapsamında, devlet kontrolünde bulunan ve sürekli zarar eden işletmeleri yok pahasına satın alıp, ticari zekalarını yatırımların potansiyelleri ile birleştirip bir anda zengin olan Ruslardan biri. 1989'da Moskova Finans Enstitüsü'nden onur derecesiyle mezun olduktan sonra girdiği bankacılık sektöründe hızla yükseldi ve küçük çaplı bir servet edindi. Yeltsin ile ilişkisini geliştirdi. 1995 yılında Başbakan Yardımcısı Vladimir Potanin'in de yardımlarıyla Norilsk Nikel'i kurdu. Kısa süre sonra madencilik sektöründe zirveye ulaştı. Norilsk'i, Rusya'nın en büyük altın üreticisi olan Polyus ile tamamladı. 2007'de Vladimir Potanin ile uzun yıllardır süren ortaklığını sona erdirdi ve Potanin'in şirketi Interros'taki hisselerini sattı. Bu satıştan edindiği yaklaşık 7.5 milyar doları ONEXIM grubunu oluşturmak için kullandı ve tüm şirketlerini bu yatırım fonu altında birleştirdi. 2008'de Rönesans Yatırım Bankası'nı, 2010'da da NBA takımı New Jersey Nets'i satın aldı.

Prohorov, bu büyük servetini şüphesiz, yöneticilerle iyi ilişkilerine borçlu. 1993-1999 arasında Yeltsin'in ekibi, 2000 sonrasında ise Putin'in ekibi Prohorov'un giderek büyümesine izin vermiştir. Bilhassa Putin'in, göreve gelir gelmez Rusya'yı sömüren oligarklara savaş başlatmasına, Boris Berezovski ve Mikhail Hodorkovski gibi iş adamlarını alt etmesine rağmen Prohorov'a dokunmaması manidardır. Putin, siyasi ihtiraslara kapılıp kendi yönetimine karşı gelmeyeceğini düşündüğü oligarkları kollamış, üçüncü ülkelerin maşası haline gelenleri ise gözden çıkarmıştır. 2010'un Mayıs ayına kadar Prohorov da ilk grupta yer almaktaydı ancak Amerika'daki yatırımlarına ağırlık verip Putin ile arası bozulunca Prohorov da ikinci gruba düştü.

Bu tarihten yaklaşık bir yıl sonra Prohorov; Norilsk, Polyus ve ONEXIM'deki görevlerini bıraktı ve siyasete gireceğini açıkladı. Haziran ayında Putin'e karşı alenen bayrak açtı. Geçtiğimiz günlerde ise 2012 Başkanlık Seçimleri'nde yarışacağını açıkladı.

Prohorov'un adaylığı çeşitli spekülasyonlara da sebep oldu. Hatta Putin'in gizli adayı ve "fake" rakibi olduğu bile iddia edildi. Ancak bugünden itibaren 2 milyon imzayı topladığı anda Prohorov, Putin'in karşısına çıkabilecek. Buradan hareketle 2012 Başkanlık Seçimleri ile ilgili analizlere değinecek olursak:

- Vladimir Putin Mart ayında yapılacak olan Başkanlık Seçimleri'nde karşısına kim çıkarsa çıksın seçimi kazanacaktır.

- Prohorov'un adaylığı, deyim yerindeyse "kanına giren" Batılı ortakları sayesinde gerçekleşmiştir. Prohorov'un seçimi kazanması en gerçekçi ifadeyle bir mucizedir.

- Prohorov, Putin'in karşısına çıkan diğer oligarklar gibi yaptırımlarla karşılaşmayacaktır. (Hodorkovski gibi hapse atılmayacaktır) Zira birçok yatırımını Rusya dışına taşımıştır. Rusya içerisinde kalanların ise "devletleştirileceği" açıktır.

- Seçimlerde Putin'in en önemli rakibi yine Komünist lider Gennadi Zyüganov olacaktır. Prohorov, ancak Komünistler kendisine oy verdiği ve Putin'in tek rakibi olduğu takdirde iddialı konuma gelebilecektir. Rus muhalefetinin güçlerini birleştireceğini söylemek ise bugün için imkansızdır.

- Tüm bunlara rağmen Vladimir Putin'in ne 2004 Başkanlık Seçimleri'nde aldığı %71'lik oyu ne de Dimitri Medvedev'in 2008 Başkanlık Seçimleri'nde aldığı %70'lik oyu alması mümkün değildir. Putin'in %40-50 arasında bir oy oranı ile seçimi kazanacağı öngörüsünde bulunmak yanlış olmayacaktır.

Ukrayna'da Başkanlık Yarışı Kızışıyor

2010-02-01T14:21:00.003+02:00

Ukrayna’da Devlet Başkanlığı Seçimleri’nin birinci turunu, en yakın rakibi Yulia Timoşenko’ya 10 puan fark atan Bölgeler Partisi lideri Viktor Yanukoviç kazandı. Ancak %35’lik oy oranının ikinci turda kendisine yetip yetmeyeceği henüz netleşmiş değil. Zira ilk tur sonrasında yaşanan gelişmeler başkanlığı her iki adaya da getirip götürmekte. Timoşenko ve Yanukoviç’in ikinci tura kalmaları kesinleştikten hemen sonra, Başbakan Timoşenko devlet başkanı olduğu takdirde, seçimde büyük sürpriz yaparak %13 ile üçüncü olan Serhiy Tigipko’yu başbakan olarak atayacağını açıklayarak ilk büyük hamlesini yaptı. Fakat diğer iki adaya göre oyları ülke içinde daha eşit dağılmış olan ve her kesimden destek alan Tigipko, bu öneriye ilk etapta sıcak bakmadı. Tigipko, daha sonra verdiği bir demeç ile de kim başkan olursa olsun üzerine düşen görevi seve seve yapacağını açıkladı.

İkinci tur öncesinde Tigipko’nun oylarına talip olan her iki aday da henüz amaçlarına ulaşabilmiş değildir. Mevcut duruma göre Yanukoviç ile Timoşenko’nun başa baş bir mücadele içerisinde olduğu söylenebilir. Seçimlerin ikinci turuna 1 hafta kala adayların hamleleri de büyük önem taşır hale gelmiştir. Timoşenko, Tigipko’ya başbakanlık önererek sahip olduğu oy potansiyelini kendi lehine çevirmek istemiştir. Timoşenko’nun ilk hamlesi her ne kadar amacına ulaşamadıysa da göreceli bir başarı elde etmiştir.

Timoşenko hanesine fazladan bir artı olarak yazılan bu olaydan sonra Yanukoviç, karşı atağa geçmiştir. Fakat Yanukoviç, seçildiği takdirde Timoşenko ile birlikte çalışmayacağını söyleyerek bana göre yanlış bir strateji izlemiştir. Kendi oylarını azaltmasa da Timoşenko’nun oylarını artıracak bu hamle Yanukoviç’e büyük dezavantaj getirecekken, İçişleri Bakanı Yuri Lutsenko’nun adının karıştığı olaylar Rus yanlısı liderin imdadına yetişmiştir. Lutsenko, devlet başkanlığı seçimlerinin ilk turu sırasında usulsüzlüklere göz yumduğu iddiasıyla parlamento tarafından görevinden uzaklaştırılmış, Verhovna Rada’da yapılan oylamada 231 milletvekili Lutsenko’nun azli yönünde oy kullanmıştır.

(Bölgeler Partisi–171, Bizim Ukrayna’mız–11, Komünist Parti–27, Litvin Bloğu–19, BYUT–1, Bağımsız–2) Buraya kadar normal seyreden gelişmeler Başbakan Timoşenko’nun, Lutsenko’yu aynı bakanlığa yeniden, bu kez bakanlığa vekâlet eden bakan yardımcısı olarak atamasıyla farklı bir boyuta taşınmıştır.

Timoşenko’nun ikinci turda alması beklenen oylara önemli oranda sekte vuran bu gelişme, Yanukoviç’in de elini yeniden güçlenmiştir. Ülkede yolsuzluk ve yoksullukla mücadele edeceğinin sözünü veren Tigipko’nun taraftarları da bu duruma kayıtsız kalmayacaktır. Bu durum Timoşenko’nun başkanlık şansını azaltırken, hâlihazırda %35 oranına ulaşmış olan Yanukoviç’in ise yanlış bir hamle yapmazsa %45’i rahatlıkla geçebileceği öngörülmektedir.

Son olarak belirtmemiz gerekense, Ukrayna Devlet Başkanlığı seçimlerinin ikinci turunda adaylardan herhangi birinin %50’yi aşmasının zor olduğudur. Bu nedenle 7 Şubat günü yapılacak seçimlerde bu orana en çok yaklaşan adayın, Ukrayna Cumhuriyeti’nin 4. başkanı olacağını söylemek yanlış olmayacaktır.

Yemen'de Terör

2010-01-14T12:34:00.003+02:00

Arap Yarımadası’ndaki en fakir ülke olarak gösterilen Yemen, son yıllarda yaşadığı ayrılıkçı hareketler ve iç çatışmalar ile gündeme gelmektedir. Yemen, ülkenin kuzeyindeki Şii ayaklanmalarının ardından şimdi de El-Kaide tehdidiyle karşı karşıya bulunmaktadır. Başkent San’a, artan terörizm tehlikesinden en çok etkilenen bölgelerin başında gelmektedir. El-Kaide faaliyetlerinin karargâhına dönüşen Yemen, Afganistan ve Irak’tan sonra uluslararası terörizme karşı mücadelede önem kazanmaya başlamıştır. Bu önem, Yemen ile ilgili batı basınındaki yorumlara baktığımızda da karşımıza çıkmakta, özellikle ABD’nin Yemen’deki duruma müdahil olacağı söylentileri etrafta dolaşmaktadır.

Bölge, aynı zamanda stratejik öneme haiz bir coğrafyada, Kızıldeniz’i Aden Körfezi vasıtasıyla Hint Okyanusu’na bağlayan ve Bab-El Mandab olarak da adlandırılan geçiş üzerinde bulunmaktadır. Afrika Boynuzu’nda yer alan Sudan, Etiyopya ve Somali’deki karışıklıklar ve iç çatışmaların ardından Yemen’de de benzer olayların görülmesi aslında şaşırtıcı değildir. Zira günümüz konjonktüründe, bölgenin istikrara kavuşmamasından fayda sağlayabilecek, çözümsüzlüğü kendi çıkarına kullanabilecek birçok bölgesel ve küresel güç bulunmaktadır.

Şüphesiz Yemen’deki bu duruma sebep olan faktörler arasında ülkedeki siyasi otoritenin bir hayli zayıf olması ve Yemen ekonomisinin temel taşı olarak görülen petrol kuyularının birer birer kuruması da sayılabilir. Ancak yer aldığı coğrafyanın azizliğine uğrayan Yemen’in, büyük güçlerin terörizm üzerinden mücadelesine sahne olduğunu söylemek de yanlış olmayacaktır.

Türkiye ile İsrail Arasında Neler Oluyor?

2010-01-13T10:57:00.005+02:00

Geçtiğimiz yılki Davos Zirvesi’nden bu yana İsrail ile Türkiye arasında tırmanan gerilim son günlerde had safhaya ulaştı. Filistin’de işlenen savaş suçlarına sessiz kalmayan Türkiye, bu tavrı nedeniyle İsrail’in tepkisine maruz kalmakta, iki taraf da söylemlerini giderek sertleştirmektedir. Türk televizyonlarında gösterilen “Ayrılık” ve “Kurtlar Vadisi” gibi diziler nedeniyle İsrail, Gazze’deki sivil halkı hedef alan saldırılar nedeniyle de Türkiye tavrını yumuşatmamaktadır.

Son olarak Sayın Başbakan Recep Tayyip Erdoğan’ın, Türkiye’nin İsrail’in eylemlerine olan bakışı ile ilgili yaptığı açıklamalar, İsrail tarafından hoş karşılanmamış ve diplomatik nezaketten yoksun bir cevap ile karşılık verilmiştir. İsrail Dışişleri Bakanlığı, “İsrail’e ahlak dersi verecek son ülke Türkiye’dir.” açıklamasıyla olaya yeni bir boyut katmıştır. Bunun yanı sıra, İsrail’in Ankara büyükelçisini “çok yumuşak” davrandığı için değiştirmek istediği de konuşulanlar arasındadır. Dizilerde ortaya konan İsrail karşıtı tavırlardan duyulan rahatsızlığı bildirmek amacıyla Türkiye’nin İsrail Büyükelçisi Sayın Oğuz Çelikkol İsrail Dışişleri Bakan Yardımcısı Danny Ayalon tarafından kabul edilmiş ancak Ayalon, basın mensuplarının ısrarlarına rağmen büyükelçimiz ile tokalaşmamıştır. Ayrıca, görüşme sırasında İbranice olarak “Dikkat edin o alçakta biz yüksekte oturuyoruz, masada sadece bir İsrail bayrağı var ve gülümsemiyoruz.” demiş, büyükelçimizin şahsında ülkemizi ve halkımızı aşağılamaya çalışmıştır.

Türkiye ile İsrail arasında yaşanan bu gelişmelerin temel sebebi ise İsrail’in Filistin’de savaş suçu işlemesidir. Türkiye, bölgesel bir süper güç olarak bu duruma sessiz kalmamış, ilk günden bu yana tavrını net bir şekilde ortaya koymuştur. İsrail’in bölge ve dünya siyasetindeki konumu eskisi kadar sağlam olmasa da, özellikle İsrail’deki genel seçimler sonrasında dışişleri bakanı olan aşırı sağcı, Avigdor Lieberman’ın, İsrail dış politikasında gözle görülür etkiler yarattığı bir gerçektir.

Türkiye, özellikle bölgedeki konumu itibariyle bu tarz meselelerde söz söyleme hakkına sahiptir. Ancak bu durum, bazı çevrelerce iddia edildiği gibi Anti-Semitizm ile açıklanamaz. Zira Türkiye’nin tepkisi Yahudilere değil bütün yerleşik uluslar arası hukuk kurallarını hiçe sayan İsrail hükümetinedir. Dolayısıyla Türkiye’nin gelişmelere yaklaşımı da bu standartlar dâhilindedir.

Avrasya Birliği'ne Doğru

2009-12-25T15:43:00.017+02:00

Avrasya'da birlik fikri çok eski zamanlardan günümüze miras kalmış olsa da, günümüzde halen dünya gündeminde kendisine yer bulan konular arasındadır. Fakat bugünü, geçmişten ayıran en önemli özellik, Avrasya Birliği kurmaya giden yolda çok kısa bir mesafenin kalmış olmasıdır. Yıllar boyunca Avrasya'nın stratejik öneminden ve uluslararası politikada oynaması muhtemel rolden çekinen güçler, çeşitli entrikalarla bölgede birlik kurulmasının önüne geçmeye çalışmışlardır. Ancak 21. yüzyılın beraberinde getirdiği kompleks ve çok yönlü konjonktür sayesinde Avrasya Birliği'nin de önü açılmıştır. Zira batı hegemonyasına bir son vermek isteyen Asya ülkeleri ekonomik gelişime öncelik vermiş, bu sayede uluslararası politikada kendilerine yer bulmayı amaçlamışlardır.

Çoğu kez "Asya Kaplanları" olarak da adlandırılan Asya ülkeleri arasında Çin, Japonya ve Güney Kore öne çıkmaktadır. Bahse konu ülkelere, bağımsızlık sonrasında yaşadığı ekonomik krizi atlatmayı başarabilmiş Rusya Federasyonu ile halen politik-ekonomik dönüşümünü tamamlamaya çalışan Orta Asya ülkelerini de eklemek mümkündür. Ekonomik güce erişen veya çok hızlı kalkınan ülkelerin akıllarına gelen ilk fikir bu konumlarını siyasi güç ile de pekiştirmek olmuş; ancak bölgesel ve küresel koşullar söz konusu ülkelerin tek başlarına bunu gerçekleştirmelerine imkan tanımamıştır. Böylece Avrasya'da birlik fikri ortaya çıkmış ve birkaç başarısız girişimin ardından Şangay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ) oluşturulmuştur. Rusya, Çin, Kazakistan, Kırgızistan, Tajikistan ve Özbekistan'dan oluşan bu grup; bir süre sonra daha etkili işbirliği için yalnızca Asya ile sınırlı kalınmaması gerektiğini tecrübe etmiş ve diğer Bağımsız Devletler Topluluğu (BDT) üyeleri ile de ilişkilerin güçlendirilmesi için uğraşmıştır.

Sovyetler Birliği'nin dağılmasının ardından kurulan BDT bugüne dek ürettiği politikalardan somut bir sonuç elde edememiştir. Ancak geçtiğimiz günlerde Kazakistan'da imzalanan bir bildiri ile BDT üyesi ülkeler, 2012 yılına kadar "Avrasya Ekonomik Topluluğu" (EurAsEc) oluşturma taahhüdünde bulundular. Projenin temel amacı, aynen 2. Dünya Savaşı sonrasında Avrupa'da olduğu gibi, "Ortak Ekonomik Alan" oluşturmak ve pazarı genişleterek Avrasya'da ekonomik birliği sağlamaktır. Projenin geleceğine dair yapılan olumsuz yorumlar genelde aynı eksende birleşmekte, bölgenin biraraya gelmesinden rahatsız olan bazı kesimler bu girişimin başarısızlıkla sonuçlanacağını öngörmekte ve/veya ummaktadır. Ancak bölge ülkelerinde, özellikle Rusya ve Kazakistan'da göze çarpan kararlılık, projenin başarılı olacağına dair ümitleri arttırmaktadır.

Rusya, Beyaz Rusya ve Kazakistan arasında oluşturulan Gümrük Birliği sayesinde açılan 170 milyonluk pazara, diğer Orta Asya ülkelerinin ve BDT üyelerinin katılımı da öngörülmektedir. Kazakistan Devlet Başkanı Nursultan Nazarbayev'in ve Rusya Devlet Başkanı Dimitri Medvedev'in son dönemlerde yaptığı açıklamaların da bu yönde olduğu dikkatlerden kaçmamalıdır. Zira Nazarbayev, yıllardır hayalini kurduğu Avrasya Birliği projesine Türkiye'nin de dahil olmasını istediğini belirtmiş, bunun gerçekleşmesi durumunda çok büyük bir güce ulaşılacağının altını çizmiştir. Nazarbayev, aynı zamanda, medeniyetler çatışması teorisine inanmadığını Papa 16.Benediktus ve Suudi Arabistan Kralı'nı ziyaret ederek ortaya koymuş, Avrasya Birliği oluşturulurken kimsenin ötekileştirilmek istenmediğini ve birlik fikrinin hiçbir oluşumun (NATO-AB vs.) karşısında yer almayacağını da böylece vurgulamıştır.

Gelişmelere Türkiye'nin ve Türk insanının perspektifinden bakacak olursak, ülkemizdeki bazı kesimlerin bu tarz oluşumlara farklı yönlerden yaklaştıkları görülmektedir. Reel politik açısından ise Türkiye, son yıllarda izlediği aktif, çok yönlü ve ekonomik ilişkilerin güçlendirilmesini temel alan dış politika anlayışında kendisine yeni bir faaliyet sahası bulmuştur denilebilir. Zira Türkiye, daha önce eline geçmeyen bir fırsata, tarihi ve kültürel bağları bulunan Orta Asya ile ekonomik bağlarını kuvvetlendirme imkanına kavuşmuştur. Bu önemli dönemeçte Türkiye'nin vereceği kararlar bölgesel bir süper güç olan ülkemizin, küresel bir süper güce dönüşmesinin anahtarını teşkil etmektedir.

"Eksen Kayması"

2009-12-21T14:29:00.007+02:00

Son günlerde basında kendisine sıkça yer bulan "Türkiye Eksen Kayması mı yaşıyor?" önermesi farklı bir bakış açısından değerlendirildiğinde, bu tezin arkasında yatan fikirler rahatlıkla ortaya çıkmaktadır. Bu durumun uluslararası ölçekte tartışılması ve neticede Türkiye'nin eksen kayması yaşadığı ve Avrupa'dan uzaklaştığı tezinin, bir takım bölgesel güçlerin elini güçlendirdiği aşikardır. Zira söz konusu devletler, bu yolla Türkiye'nin Avrupa Birliği'ne tam üyelikten kendi isteğiyle vazgeçtiğini savunacak ve oyunbozan rolünden de böylece sıyrılacaklardır. Ancak işin aslını görebilenler için durum biraz farklı. Uluslararası ilişkiler ile ilgilenen veya dünya gündemini takip edenlerin pek de zorlanmadan anlayabilecekleri üzere yukarıda sözünü ettiğimiz ülke Fransa'dır. Fransa, özellikle Nicolas Sarkozy'nin iktidara gelmesinden itibaren Türk karşıtlığında aşırı uçlara ulaşmıştır. Türkiye'nin tam üyeliğine her fırsatta karşı çıkan ve bunu açıkça dile getirmekten çekinmeyen Fransa, Türkiye'nin eksen değiştirdiği iddialarından en çok faydalanan ülke görüntüsündedir.

Eksen Kayması iddiaları, Fransa haricinde İsrail'in de iç ve dış politikasına etki etmektedir. 2008'in sonlarına doğru İsrail-Suriye arasındaki barış görüşmeleri sürmekteyken, İsrail Başbakanı Ehud Olmert, Ankara'da Başbakanlık Konutu'nda Başbakan Recep Tayyip Erdoğan ile geç saatlere dek müzakerede bulunmaktayken ve hatta Erdoğan tıkanıklığı açmak amacıyla Suriye Devlet Başkanı Beşar Esad'ı telefonla aradığı sırada İsrail uçakları Gazze Şeridi'ni bombalamaktaydı. Bu durum doğal olarak Türk tarafında büyük bir tepkiyle karşılanmış, İsrail'in samimiyetsizliği Ocak 2009'daki Davos Zirvesi'nde Başbakan Erdoğan'ın sözlerine ve mimiklerine de yansımıştı. Sonrasında iptal edilen askeri tatbikatlar ve askeri teçhizat anlaşmaları Türkiye-İsrail ilişkilerine farklı bir boyut katmış, arada soğuk rüzgarlar esmesine sebep olmuştur.

Tam da bu dönemde Fransa-İsrail ilişkilerinde gözle görülür bir ilerleme kaydedilmiştir. Öyle ki, bu iki ülkenin önceki konumlarını tamamıyla terk edip, Türkiye karşıtı bir eksende biraraya geldikleri dahi iddia edilebilir. Fransa, Türkiye'nin yerine Suriye ile ilişkilerde arabulucu rolü üstlenmek istemiş, son dönemlerdeki İsrail-Fransa ilişkileri uzmanlar tarafından balayı olarak nitelenmiştir. Bu durum, kendisini İran'ın nükleer programı konusunda da göstermiş; Türkiye, İran'ın nükleer güç olmasını destekleyen bir ülke konumuna sokulmak istenmiştir. 2002'den bu yana izlenen Türk Dış Politikası'nın böyle bir gelişmeye imkan tanımayacağı su götürmez bir gerçek olmasına rağmen...

Türkiye'nin eksen kayması yaşadığı iddialarına sebep olan bir diğer önemli etken de ülkemizin Orta Doğu-Balkanlar-Kafkaslar üçgeninde oynadığı önemli rolden kaynaklanmaktadır. Bölgesel bir süper güç olarak Türkiye'nin, yakın çevresindeki gelişmelere duyarsız kalması düşünülemez. Ancak bu durum, daha önce bu rolü oynayan İsrail gibi devletleri doğal olarak rahatsız etmekte, onları farklı arayışlara sevketmektedir.

Türkiye'nin artan bölgesel ve küresel gücüne tek başına karşı durmakta yetersiz kalan devletler, güçlerini birleştirerek ve Türkiye'yi izlediği yoldan döndürmeye çalışarak bu durumla baş etmeye çalışmaktadırlar. Son olarak belirtilmesi gerekense, Türkiye'nin eksen kayması yaşamadığıdır. Türkiye Cumhuriyeti, 1923'ten beri aynı eksende hareket etmektedir. Ancak kendi eksenleri değişenler bunu idrak edememekte, Türkiye'nin farklı yönlerde ilerlemesini kaldıramamaktadırlar.

Latin Amerika'da Neler Oluyor?

2009-07-29T00:10:00.002+03:00

Orta ve Güney Amerika ile ilgili haberler son dönemde sıklıkla gündeme geliyor. Bu haberlerden ilki Honduras'taki darbe ve sonrasında yaşananlarla ilgili. Konuya ilişkin yorumlarımızı içeren bir yazı yayınlamıştık ancak darbe sonrasında durum hala ciddiyetini koruyor. Zira ülkedeki askeri cunta, devrik başkan Manuel Zelaya'ya görevi devretmedi. Üstelik her türlü önlemi alarak Zelaya'yı ülkeye sokmadı. Bazı Latin Amerika ülkeleri Honduras'taki büyükelçiliklerini kapatırken dünyanın dört bir yanından da darbeyi kınayan ve yeni yönetimi tanımayan mesajlar geldi. Cuntanın bu politikası devam ettiği takdirde ülkedeki gerilimin artacağı, halkın protesto gösterilerinde işin boyutunun değişmeye başlayacağı söylenebilir. Zelaya yanlılarının demokratik çözüm istekleri reddedildiği takdirde ülkede kan dökülmesini önlemek çok zorlaşacaktır. Her ne şekilde olursa olsun Honduras'ta bir an evvel barışçıl ve demokratik bir çözüm bulunmalı ve bu ülkedeki krize son verilmelidir.

Latin Amerika'daki ikinci gelişmeyi ise Venezuela-Kolombiya gerginliği olarak göstermek mümkün. Yaklaşık 30 yıl önce uyuşturucu baronu Escobar'ın yakalanması ve faaliyetlerinin durdurulması konusunda ABD ile anlaşan Kolombiya hükümeti, o tarihten beri ülkedeki Amerikan varlığı nedeniyle sorunlar yaşamaktadır. Gerek ülke içinde gerekse komşu ülkelerle olan ilişkilerinde problemler doğmasına sebep olan bu durum, Venezuela Devlet Başkanı Hugo Chavez'i de oldukça rahatsız etmektedir. Geçtiğimiz aylarda Kolombiya hükümetinin FARC teröristlerine karşı savaşını Venezuela sınırları içerisinde de sürdürmeye çalışması iki ülkeyi savaşın eşiğine getirmiş, Venezuela, Bogota büyükelçisini geri çağırmıştı. Nisan ayında yeniden diplomatik ilişkiler tesis edildi. Ancak sorun tam olarak çözülemedi. Zira benzer sebeplerle topraklarında Amerikan üssü bulunan Ekvador'da, Chavez çizgisindeki bir politikacı olan başkan Rafael Correa, bu üssün ABD tarafından kullanımına son vermişti. Kolombiya'daki durumun daha komplike ve ciddi olmasına rağmen, Chavez'in Kolombiya'dan da benzer bir hamle beklediği bilinmektedir. Devlet Başkanı Alvaro Uribe de aslında ABD güçlerinin ülkesinde bulunmasından rahatsızlık duymaktadır. Ancak onlar olmadan bu savaşa devam etmesi imkansızlaşacağından, önceliği Kolombiya'nın askeri kapasitesinin arttırılması olarak belirlemiştir. Neredeyse yarım asırdır süren yasadışı uyuşturucu ticaretine son vermek ise, kısa vadede mümkün gözükmemektedir.

Rusya Sıcak Denizlerde

2009-07-27T00:23:00.001+03:00

Kısa bir aradan sonra yorumlamaya değer ilk gelişmede de aktör değişmedi : Binyıllık hayalini gerçekleştiren Rusya. Suriye'nin Tartus limanında bulunan ve SSCB'nin dağılmasından bu yana kullanılmayan deniz üssünün restorasyonu konusunda Rusya ve Suriye anlaştı. Bu deniz üssü sayesinde Rusya, Akdeniz'e ulaşarak sıcak denizlere inme politikasını da hayata geçirmektedir. Ancak bu sefer durum biraz farklı. Zira Rusya'nın Akdeniz'deki varlığı doğrudan veya dolaylı olarak Türkiye'yi tehdit etmemektedir. Suriye, bu limanın yeniden açılması karşılığında Ruslardan alacağı S-300'ler (karadan havaya balistik/anti balistik füzeler) yüzünden böyle bir anlaşmaya evet demiştir. Çünkü kendi hava savunma sistemini çağ atlatacak olan bu füzeler sayesinde Suriye, İsrail'e gözdağı vermek ve bu ülkeyi kendisine karşı gerçekleştirmesi muhtemel saldırgan eylemlerden caydırmak istemektedir. Dolayısıyla Rusya-Suriye anlaşmasından asıl çekinmesi gereken devlet İsrail'dir. Lübnan'a ve Golan Tepeleri'ne oldukça yakın olan bu liman sayesinde İsrail, bir sonraki hamlesinden önce iki kez düşünmek zorunda kalacaktır.

Her ne kadar Doğu Akdeniz'deki Rus varlığını Rusya'dan başka destekleyen bir ülke olmasa da, Ruslar'dan bu konuda yeni hamleler beklenebilir. Libya ve Yemen ile temaslarda bulunulması da bunun bir göstergesidir. Tartus limanı, tadil edildikten sonra, Soğuk Savaş'tan bu yana Rusya'nın, eski Sovyet coğrafyası dışında açtığı ilk askeri üs olacaktır. Ancak bu limanın önemi uluslararası basının atfettiği veya İsrail'in korktuğu kadar yüksek değildir. Rusya'nın Karadeniz donanmasından yalnızca "Büyük Petro" ve "Amiral Kuznetsov" adlı iki geminin bu limanda bulunacak olması İsrail'in, ABD'nin ve NATO'nun deniz gücü dikkate alındığında sembolik bir anlam taşımaktan öteye gitmeyecektir. Fakat Rusya, diğer bütün meselelerde olduğu gibi, Orta Doğu'dan da dışlanmak istememekte, bölgeye ne şekilde olursa olsun girmeye çalışmaktadır. Eski ihtişamlı günlerin özleminde olan Rusya, yeniden bu konumu elde edebilmek için çok mühim iki aracı kullanmaktadır. Bunlardan ilki enerji, ikincisi ise silah ticaretidir. Üstün teknoloji ürünü silahları sayesinde sıcak çatışma riski bulunan ülkelerle ilişkilerini sağlamlaştırmaktadır. Suriye ile yaptığı bu anlaşmayı da aynı çerçevede değerlendirmek mümkündür. Zira Suriye, S-300 füzelerinin yanısıra yine son teknolojiye sahip SS-26 İskender-E tipi füzeler ile gelişmiş anti-tank sistemleri alma taahhüdünde bulunmuştur. Sonuç olarak Rusya, yukarda bahsedilen araçları kullanmak suretiyle siyasi kazançlar elde etmektedir ve bu politikasından yakın gelecekte vazgeçmesi beklenmemektedir.

NOT-1 : Rusya'nın Tartus limanında kullanacağı askeri üs, Karadeniz ve Akdeniz Komutanlığı olarak faaliyet gösterecektir. Dolayısıyla Karadeniz'in ve Türk Boğazları'nın statüsü yeniden gündeme gelecektir.

NOT-2 : Rusya; enerjiyi Gazprom, silah ticaretini de Rosoboronexport adlı devlet şirketleri aracılığıyla politik güç olarak kullanmaktadır.

Uçak ve Helikopter Kazaları

2009-07-17T00:11:00.000+03:00

2009 yılının ilk 6 ayı içinde yaşanan ve ölümle sonuçlanan uçak-helikopter kazalarında, önceki yılların aynı dönemlerine göre büyük bir artış yaşandı. Dünya Gündemi'nde de sıkça yer alan bu kazalar, her seferinde akıllara terörist saldırı olasılığını getiriyor olsa da şimdiye dek yaşananlarda herhangi bir terör bağlantısına rastlanmadı. En önemlilerine kısaca göz atacak olursak, 1 Haziran'da Rio de Janeiro'dan Paris'e giden Air France uçağının okyanusa çakılması ile başlayabiliriz. Ölen yolculardan birçoğunun cesedine dahi ulaşılamayan kazayı herhangi bir terör örgütü üstlenmedi. Bilindiği üzere global ölçekte faaliyet gösteren terör örgütlerinin önemli özelliklerinden biri, kendisi yapmış olmasa da, dünya çapında ses getiren ve ölümle sonuçlanan olayları üstlenerek reklam yapmaktır. Ancak bu durum son dönemlerde karşımıza çıkmamaktadır. San'a'dan kalkan bir Yemenia uçağının Comorros'a giderken düşmesi de yine akıllara benzer şüpheleri getirdi fakat bu kazanın altından da bir terör örgütü çıkmadı. 25 Şubat'ta Hollanda'da düşen Türk Hava Yolları uçağı ve kazanın muhtemel sebepleri de yine uzun süre gündemde yer aldı. Peşaver'e gitmek üzere kalkan askeri bir helikopterin 3 Temmuz'da Pakistan'da düşmesi ile ölen 26 kişi de Taliban tarafından gerçekleştirildiği düşünülen bir saldırı sonucu değil teknik bir arıza nedeniyle hayatlarını kaybetti. Son olarak Tahran-Erivan seferini yapan, Hazar Havayolları'na ait bir uçağın düşmesi sonucu 168 kişi hayatını kaybetti. Bütün bu havacılık kazaları, her seferinde yeni bir 9/11 ile karşı karşıya olup olmadığımız sorusunu akıllara getiriyor. İşte global terörizmin ulaştığı en büyük başarı da buradadır. Zira terörün asıl amacı en küçük olayda bile insanlara korku salmak, insanları sürekli tetikte bekletmek suretiyle hayatlarının her an son bulabileceği korkusuyla yüzleştirmektir. Vurgulamak istediğim; uçak kazalarında yaşanan kayıpların terörist saldırılarda yaşananlardan değersiz olduğu değil, tam aksine, günlük hayatta ne zaman yaşanacağını bilmediğimiz olayları terörist saldırı olarak değerlendirdiğimizde terör örgütlerinin ekmeğine yağ sürdüğümüzdür.

Nabucco'ya "Gaz Verenler"

2009-07-15T00:08:00.002+03:00

Uluslararası İlişkiler ve Dünya Gündemi Analizleri'ni kurduğum günden beri ilk kez bir konu hakkında arka arkaya iki ayrı yazı yayınlamış olacağım fakat Nabucco, bundan daha fazlasını hak eden bir proje. Önceki yazıda genel bilgiler ve yorumlara yer vermiş, derine inememiştik. Bu yazıda ise Nabucco Projesi'nde dikkati çekmeyen, üzerinde durulmayan ve basında fazlaca yer bulamayan gelişmelere değineceğiz.

Bilindiği üzere Nabucco, Avrupa'nın enerjide Rusya'ya olan bağlılığını azaltmayı (ortadan kaldırmayı değil) ve Avrupa Birliği'nin, doğusundaki ülkelerle olan ilişkilerini geliştirmeyi hedeflemektedir. 3300 kilometre boyunca, üzerinden geçtiği ülkeleri birbirine bağlayacak olması bir yana, modern küresel konjonktürdeki en önemli zenginlik olan enerjinin söz konusu ülkeler tarafından paylaşılacak olması da Nabucco'nun yalnızca ekonomik faydadan ibaret olmadığının göstergesidir. Dolayısıyla, Nabucco Projesi'ne siyasi açıdan bakıldığında işlerin karmaşık hale gelmesi engellenememektedir. Bu durumun en önemli sonucu da, boru hatlarını besleyecek olan doğalgazın veya petrolün (biz burada genel anlamda enerji diyeceğiz) hangi yollarla, kimler tarafından, hangi miktarda projeye aktarılacağı sorunudur. Boru hatlarını, canlılardaki damarlara benzetirsek, içinden kan geçmeyen damarların hiçbir işe yaramayacağını söyleyebiliriz. Yani boru hatları hayati sıvı olan enerjiyi bir yerden bir yere taşımakta kullanılan araçlardır. İşte tam da bu noktada olayın siyasileşmesine sebep olan devletlerden Rusya Federasyonu önemli bir çıkış yaptı ve başbakan Vladimir Putin "Bazı devletlerin toprağı kazıp borular döşemesi bizim için sorun teşkil etmez" diyerek içi doldurulamayacak olan bir boru hattı inşa etmenin gereksiz olduğunu belirtti. Bir diğer önemli aktör, ABD ise, projeyi açıktan desteklememekte. Fakat Amerika'nın projeye karşı olduğunu söylemek henüz mümkün değil. Zira projeye gaz vermesi planlanan İran, iç siyasi tartışmalarla boğuşmakta ve Nabucco'daki geleceği tartışılmaktadır. ABD'nin tavrının İran'daki gelişmelere göre şekilleneceğini tahmin etmek zor değil. Buna karşılık projenin ana kaynağı Azerbaycan'ın, ispatlanmış yaklaşık 1.5 trilyon metrüplük doğalgaz rezervinin, Nabucco'nun kapasitesi olan yıllık 31 milyar metreküpü tek başına karşılaması da beklenmemektedir. Ankara'daki imza töreninde hazır bulunan Irak başbakanı Nuri El-Maliki'nin de Nabucco'ya gaz vermeye hevesli olduğu bilinmektedir. Ayrıca bölgede Türkiye'nin öncülüğünde yaşanan bu hızlı jeopolitik gelişmelerden dışlanmak istemeyen Suriye de projeye dahil olmak istemektedir. Enerji ihracının büyük çoğunluğunu Rusya'ya yapan Türkmenistan ise, bu ülkenin doğalgaz alımını azaltması üzerine, artan doğalgazı Nabucco'ya verebileceğini belirtmiştir.

Tüm bunlardan çıkarılacak sonuç ise, başbakan ile enerji bakanı tarafından dile getirilen ve Rusya'nın da Nabucco'ya dahil olabileceğini öngören planın, Nabucco'yu ana amacından bir hayli saptıracağıdır. Buna rağmen projeyi, Rusya'yı küstürmeden hayata geçirmek esas alınmalıdır. Rusya-Türkiye arasındaki Mavi Akım'ın, Rusya-Bulgaristan-Yunanistan arasındaki Burgaz-Dedeağaç'a engel olmadığı gibi Nabucco'nun da Mavi Akım-2'ye engel olmaması gerekmektedir. İran'daki durumun kritik olması bu ülkeden gelecek doğalgazı da askıda bırakmaktadır. Buna karşılık da Türkmenistan, Irak ve Suriye gibi seçenekleri değerlendirmek, hem boru hatlarının boş kalmasını önleyecek hem de Türkiye'nin bahsi geçen ülkelerle ilişkilerini kuvvetlendirecektir. Nabucco Projesi'ni hiçbir baskıya veya tehdide boyun eğmeden hayata geçirmek, bölgesel ve küresel politikalarda Türkiye'nin elini güçlendirecek, Türkiye'den Avrupa'ya giden otoyolların yanına inşa edilecek olan enerji yolları da Türkiye'nin AB'ye tam üyelik sürecini hızlandıracaktır.

Nabucco Projesi

2009-07-13T00:16:00.000+03:00

Son günlerde popülaritesi giderek artan bir doğalgaz boru hattı projesi olan Nabucco, ismini ünlü Babil Kralı Nebuchadnezzar'dan almaktadır. Rusya'nın enerji piyasasındaki baskın rolünü kırmayı ve Avrupa'nın doğalgaz ihtiyacını alternatif bir yoldan karşılamayı hedefleyen Nabucco, enerji kaynaklarının çeşitlendirilmesi açısından atılan önemli bir adımdır. Zira günümüzde özellikle Doğu Avrupa ülkelerinin, içinde Rusya bulunmayan bir proje sayesinde enerji ihtiyacını karşılaması neredeyse imkansızdır. İşte, Nabucco'nun önemi tam da buradan gelmektedir: Rusya'nın yüksek fiyatlarla sattığı doğalgazı bile her an kesebilecek olma ihtimalini, daha güvenli ve ucuz bir kaynakla ikame etmek. Birçok konuda birbirlerinden farklı politikalar benimseyen 9-10 ülke, bu hat sayesinde ortak bir paydada buluşacaklardır. Bu noktada hattın güzergahı ve taşıyacağı doğalgaz miktarıyla ilgili birkaç bilgi vermemiz gerekmektedir. Hattı dolduracak doğalgazın Azerbaycan ve İran'dan alınacağı kesinleşmiş olmakla birlikte, boru hattında yaşanan bir patlama sonrasında Türkmenistan'dan doğalgaz almayı kesen Rusya sayesinde, Türkmenistan'ın da Nabucco'ya katkıda bulunabileceği belirtilmektedir. İran'dan ve Azerbaycan-Gürcistan üzerinden Türkiye'ye ulaşacak olan boru hattı, Erzurumda birleşecek, hattın en uzun, en önemli ve en hayati kolu olan Türkiye bölümünü oluşturacaktır. Yaklaşık 2000 kilometresi Türkiye içinde olan Nabucco (toplam 3300 km), Erzurum'dan Ankara'ya oradan da Bulgaristan'a varacaktır. Türkiye'nin boru hattından ne kadar doğalgaz çekebileceği henüz belli olmamakla birlikte bu oranın %15 civarında olduğu konuşulanlar arasındadır. Bulgaristan'dan sonra Romanya, Macaristan, Avusturya ve Çek Cumhuriyeti'ne kadar uzatılacak olan Nabucco'nun daha sonraki aşamalarda İtalya, Almanya ve diğer Doğu Avrupa ülkelerine ulaştırılması da planlanmaktadır.

Projenin en önemli yanının Rusya'yı ve Rus enerji devi Gazprom'u dışarda bırakması olduğunu belirtmiştik. Fakat yaşanan yeni gelişmeler ışığında durumun yakın gelecekte değişme ihtimali bulunduğunun da altını çizmemiz gerekir. Zira projeden dışlandığını hisseden Rusya, alternatif erneji hatlarına yönelmiş ve Türkiye, İran, Azerbaycan ve diğer Doğu Avrupa ülkelerini by-pass ederek Burgaz-Dedeağaç projesini geliştirmiştir. Ayrıca Türkiye'yi kendi safına çekebilmek amacıyla Mavi Akım-2 projesini ortaya atmıştır. Dolayısıyla, enerji arenasında Rusya'sız seçeneklerin giderek azaldığı bir ortamda, yıllık 31 milyar metre küp doğalgaz taşıması hedeflenen Nabucco'ya da Gazprom'un çok geçmeden katılacağı öngörüsünde bulunabiliriz.

Projede yer alan ülke liderlerinin katılımıyla, imzaları 13 Temmuz'da atılacak olan ve yapımına 2010'da başlanması planlanan Nabucco; Avusturya'dan OMV, Türkiye'den BOTAŞ, Macaristan'dan MOL, Bulgaristan'dan Bulgargaz ve Romanya'dan Transgaz'ın %20'şer hissesiyle beş ortaktan oluşan bir teşekküldür. Fakat geçen sene Alman RWE'nin katılımıyla altı ortaklı bir projeye dönüşmüştür. RWE'nin Nabucco'ya sonradan katılması, projede yer almak isteyen Fransız Total ve Gaz de France, Alman Ruhrgas, Polonyalı PGNiG, Azerbaycan Devlet Petrol Şirketi SOCAR ve Rus Gazprom gibi şirketlerin elini güçlendirmiş, yeni katılımların önünü açmıştır.

Her ne kadar enerji sektöründeki bir atılım olarak değerlendirilse de, Nabucco'nun siyasi hamlelerden bağımsız olduğunu düşünmek yanlıştır. Bir yandan Rusya, İran'ı güvenilmez olarak nitelemekte, diğer yandan Türkiye, Fransa'nın katılımına karşı çıkmaktadır. Adı geçen tüm ülkelerin katılması ise projenin değerini düşürecek, planlanan hedeflerden uzaklaşılmasına neden olacaktır. Tüm bunlar biraraya geldiğinde, birçok devletin katıldığı bir siyasi poker oyunu ile karşılaşmaktayız: Politik eli en güçlü olan ve kozlarını en iyi oynayanın kazanacağı bir poker oyunu...

Obama'nın Rusya Ziyareti

2009-07-10T00:09:00.004+03:00

ABD Başkanı Barack Obama, Rusya Federasyonu'na (RF) resmi bir gezi düzenliyor. Senatörken yaptığı Rusya ziyaretinden pek de hoş anılarla ayrılmayan Obama (Urallarda tutuklanıp nezarete atılmıştı), başkanlık döneminde arasını iyi tutmaya çalıştığı Medvedev-Putin ikilisiyle görüşmelerde bulundu. Tüm dünyanın gözü bir anda bu ziyarete çevrilirken beklentiler de doğal olarak büyüktü. Ancak Obama'nın özellikle Putin ile yaptığı görüşme bir hayli gergin geçti. Gerginliğin sebebi de Obama'nın basına verdiği, Rus liderin mizacını ve düşünce yapısını eleştiren demeciydi. Medvedev'in liberal görüşleri Obama tarafından takdir görse de, ABD tarafında asıl gücün kimde olduğuna dair (Putin mi? Medvedev mi?) tereddütler mevcut. Yine de bu tereddütler, süresi dolan START'ın (Stratejik Silahların Azaltılması Anlaşması) yerine yeni bir anlaşma yapılmasına engel olmadı. Rusya'nın en büyük çekincesi olan Doğu Avrupa'daki anti-füze sistemlerinin geleceği ise hala büyük bir muamma. Zira ABD, söz konusu sistemlerin Rusya'ya karşı olmadığını her fırsatta yinelemekte fakat bu açıklamalarında inandırıcılığı sağlayamamaktadır.

Obama'nın Rusya ziyaretini, uluslararası ilişkilerde yeni bir eksen kayması olarak değerlendirenler olsa da, bana göre stratejik bir Rus-Amerikan ittifakının önünde iki büyük engel bulunmaktadır. Bunlardan ilki Rus yönetim sisteminin kendine özgü niteliğidir. Gerektiğinde anti-demokratik hatta despotik bir rejime dönüşebilen ancak herşeye rağmen halkın %90'ını sürekli memnun etmeyi başarabilen bir sistem. Şüphesiz bunda Rus tarihinin, kültürünün ve sosyolojik yapının da büyük payı vardır. Fakat belirtilen unsurlar Amerikalılara oldukça yabancı gelmektedir. İran-Çin stratejik ortaklığına karşı oluşacağı söylenen Rus-Amerikan ittifakının önündeki ikinci büyük engel ise, Ruslardaki tarihi şüphecilik olgusudur. Zira Rusya, sürekli olarak Batı'dan kendisine yönelik bir tehdit algılamakta, NATO ve AB genişlemelerini kendisine karşı yapılan hareketler olarak görmektedir. Bu durum yalnızca Rusya'nın da NATO'ya dahil olmasıyla önlenebilir ki bu önermenin gerçekleşmesi neredeyse imkansızdır. Rusya'nın Batı'dan algıladığı tehdidin hiçbir şey ile kıyaslanamayacak olması, statükonun uzunca bir süre daha bugünkü haliyle devam edeceğinin göstergesidir.

Tüm bunların dışında Obama'nın Rusya ziyareti bir takım yeni gelişmelere gebe olabilir. Örneğin Rusya, Ukrayna ve Gürcistan'ı da kapsayan NATO genişlemesinin durdurulması karşılığında, İran'ın nükleer programı konusunda, BM Genel Kurulu'nda ABD'ye destek vermeyi kabul etmiş olabilir. Bir diğer yeni gelişme de, ABD askerleri ve askeri teçhizatının Rusya üzerinden Afganistan'a girmesi hususunda yapılan anlaşmadır. Rusya'nın, hava sahasını durup dururken ABD'ye açması beklenemez. 1962'de yaşanan Küba Krizi'nin sonuçlarından aldığımız bir ders varsa o da Rusya-ABD ikili ilişkilerinde mütekabiliyet ilkesinin mutlak suretle geçerli olduğudur. Rusya ile ilişkileri yeniden başlatmayı temel hedef seçmiş olan Obama'dan, görev süresi boyunca benzer hamleler beklemek mümkündür.

NOT: Resim 4 Temmuz tarihli The Economist'in kapağından alınmıştır.

Doğu Türkistan'da Neler Oluyor?

2009-07-08T00:06:00.002+03:00

Geçtiğimiz günlerde Çin'in batı sınırında yer alan ve Doğu Türkistan olarak bilinen Şincan-Uygur Özerk Bölgesi'ndeki bir oyuncak fabrikasında çalışan Türk işçilerin, ekonomik kriz bahane edilerek işten çıkarılmalarıyla başlayan gerginlik, bölgede yaşayan iki etnik grup (Türkler ve Han Çinlileri) arasında yaşanan çatışmalarla artarak devam ediyor. Başkent Urumçi'de yoğunlaşan protestolarda Uygurlar'a karşı orantısız güç kullanmakla suçlanan Çin hükümetinin bu tavrı diğer icraatlarının yanında hafif kalmaktadır. Zira 3000 yıldır süregelen ve Çin ile özdeşleşen "Asimilasyon Politikası", bölgede yaşayan Müslüman Türkler'e karşı uygulanmaktadır. Temelde, ülkenin diğer bölgelerinde yaşayan etnik Han Çinlilerini Doğu Türkistan'da iskan etmek suretiyle, bölgedeki Türkleri azınlık konumuna düşürmeyi amaçlayan bu politika, çok uzun yıllardır kimliklerini korumayı başarabilmiş Türklerin tepkisi ile karşılaşmıştır. Olaylarda birçok aktör rol oynamaktadır. Bunlardan ilki ve asıl sorumlu Çin Halk Cumhuriyeti'dir (ÇHC). Çin, daha önce Tibet'te, Burma'da yaptıklarını Doğu Türkistan üzerinde tekrarlamakta, asimilasyon yoluyla soykırıma sebebiyet vermektedir. İkinci ve en önemli aktör olarak Uygur Türkleri'ni göstermek mümkün. Kendi devletlerini kurmaları engellenen, ülkelerinde yaşama imkanları kısıtlanan, çalışma şartları giderek zorlaştırılan yaklaşık 8 milyonluk bu topluluk, kritik bir evreden geçmekte, başka kimliklerle varolma veya tümden yokolma seçenekleri arasında sıkışmış bulunmaktadır.

Doğu Türkistan'da yaşananların diğer aktörleri ise uluslararası nitelik taşımaktadır. Bunlar arasında Amerika'da faaliyet gösteren Dünya Uygur Kongresi ve kuruluşun lideri Rabiya Kadir ile Kadir'in Japonya bağlantıları gösterilebilir. ÇHC'nin olayları kışkırtmakla suçladığı bu teşekküle "sütten çıkmış ak kaşık" demek mümkün olmasa da, gerginlikten sorumlu tutmak yanlıştır. Dünya Uygur Kongresi, El-Kaide ve Taliban gibi terör örgütlerine mensubiyeti bilinen birçok üyeye sahiptir. Özellikle dış mihraklar tarafından kışkırtılan bu gibi kişilerin olaylarda parmağı bulunduğunu, Çin polisini tahrik etmek suretiyle, polisin Uygur halkına saldırmasına yol açtığını söyleyebiliriz. Çin'i etnik problemlerini kullanarak yıpratmayı amaç edinen güç odakları, olaylar sırasında yaşanacak can kayıplarını da önemsememektedirler.

Son olarak en şanssız ve olaylardan en kötü şekilde etkilenen/etkilenecek olan aktör ise Türkiye'dir. Geçen yazılardan birinde bahsettiğimiz üzere, günümüz dünyasında bölgesel süper güçlere baskı uygulamak imkansız hale gelmiştir. Türkiye'nin yaşananlar karşısında tercih edebileceği iki seçenekten biri olan Çin'i caydırmaya çalışmak (rest çekmek, tehdit etmek vb) bahsi geçen ilke doğrultusunda mümkün gözükmemektedir. Hatta ÇHC ile restleşmek ters tepebilir, beklenen sonuçları doğurmayabilir. Hiçbir devletin Çin ile karşı karşıya kalmak istemeyeceği de göz önünde bulundurulduğunda daha makul olan ikinci seçenek gündeme gelmektedir: Doğu Türkistan'da yaşanan olayların bir an evvel durdurulması, daha fazla kan akmaması için ÇHC'nin huyuna gitmek, içişlerine karışılmadığının altını çizerek mutabakat zemini aramak. Diplomaside bazen tavizler vermek veya karşı tarafın sizin taviz verdiğinizi düşünmesi hedefe daha kolay ulaşılmasını sağlayabilmektedir. Bu bağlamda, Şincan-Uygur Özerk Bölgesi'nde yaşananlara kayıtsız kalmamalı, devlet bazında yapılabilecek tüm girişimleri yaparken, toplum bazında da ruhen ve kalben soydaşlarımıza destek olmalıyız.

ABD - İsrail - İran İlişkileri

2009-07-06T00:12:00.003+03:00

İran'da 2005 yılında göreve gelen Mahmud Ahmedinejad, İsrail'e karşı sert ve tavizsiz tutumuyla biliniyordu. Aynı zamanda İsrail'in Batılı müttefiklerini ve ABD'yi de karşısına almaktan çekinmeyen Ahmedinejad, bu tavrı sayesinde gerek İran içinde gerekse Batı karşıtı ülkeler nezdinde (Küba, Venezuella, Beyaz Rusya vs..) popülaritesini arttırdı. Ancak İran'ın bu politikası temelde ABD ile İsrail'i sürekli birlikte hareket eden devletler olarak görmesinden kaynaklanmaktaydı. Soğuk Savaş yıllarında inkar edilemeyecek bir gerçek olan bu bağıntı, 2009 yılına gelindiğinde Obama ile birlikte yavaş yavaş tarihe karışmaya başladı. ABD, dünya üzerinde müdahil olduğu uluslararası çatışmalardan yavaş yavaş çekilmeye, devletlerin iç ve dış politikaları üzerindeki etkisini de kademeli şekilde azaltmaya başlamıştı. ABD'nin, haziran ayında İran'da gerçekleştirilen cumhurbaşkanlığı seçimlerine ve sonrasında yaşanan olaylara yaklaşımını da bu ölçüde değerlendirmek mümkün. Zira reform yanlılarının günler süren protesto gösterilerinde bulunabilecek bir Amerika bağlantısı, nükleer program yüzünden Batı ile iyice gerginleşen ilişkilerin kopma noktasına gelmesine neden olabilir, İran'ı daha fazla kızdırabilirdi. Bunun bilincindeki ABD, olaylarda parmağı olmadığını vurgulamaktaydı. Söylemek istediğimse, teröre karşı mücadele kapsamında Afganistan, Irak ve Pakistan'da sıcak çatışma halinde olan Amerika'nın, İran'ı da bu halkaya katmasının günümüz konjonktüründe muhtemel gözükmediğidir. Ancak işin bir de İsrail tarafına bakmakta fayda var. İran'ın küçük şeytan olarak nitelediği İsrail'de, Filistin meselesi gündemi yeteri kadar işgal etmektedir. İsrail, her ne kadar İran'ı ulusal güvenliğini tehdit eden yegane unsur olarak görse de, bu devlete karşı silahlı mücadeleye girmeyi göze alması imkansızdır. Dolayısıyla İsrail ve ABD'nin, Bush Doktrini'nde yer alan önleyici saldırıyı İran'a karşı uygulaması olasılığı çok düşüktür. İran'ın içinde bulunduğu şartlar da bu devletten İsrail'e veya Doğu Avrupa'ya yapılacak saldırılara engel olmaktadır.

Obama'nın ekibindeki yetkililerin sürekli açıklamalar yapmasına alışmaya başladık. Bu açıklamalardan birini de başkan yardımcısı Joe Biden, ABC televizyonunda yayınlanan "This Week" adlı programda yaptı ve İsrail'in İran'ı vurmasına engel olmayacaklarını açıkladı. ABD'nin İran'ı vurmayacağı yönündeki tesbitlerimizi destekleyen ancak İsrail'in İran'a saldırmasını teşvik eden bu tarz sesler, özellikle 11 Eylül'den sonra giderek arttı. Öyle ki, Suudi Arabistan'ın İran'ı vurması için İsrail'e hava sahasını kullandıracağı dahi söylendi. Bu tarz görüşlerin, İsrail-İran ilişkilerini germeye çalışan ve İsrail-İran çatışmasından çıkar (Basra Körfezi'ndeki petrol trafiğini kontrol etmek gibi) sağlayacak kesimler tarafından dile getirildiği kanaatindeyim. Gerek ABD ve İsrail'in gerekse İran'ın, Temmuz 2009 itibariyle böylesine bir savaşa girmeyeceklerini, her birinin ayrı ayrı iç ve dış politika öncelikleri olduğunu, altını çizerek belirtmek istiyorum. Bu ahvalde, İran'ın saldırgan tutumunu sorgulayanlar, "madem öyle İran neden İsrail'i haritadan sileceğini söylüyor" diyenler olacaktır. Verilecek cevap ise net : Nükleer Güç, kullanmak için değil, tehdit unsuru olarak bulundurmak yani caydırmak içindir.

Sonuç olarak ne İran'ın İsrail'e veya Doğu Avrupa'ya, ne de ABD'nin veya İsrail'in İran'a veyahut başka herhangi bir devletin bir diğerine karşı nükleer savaş başlatması ihtimali %1 bile değildir. ABD'nin Polonya ve Çek Cumhuriyeti'ne kurduğu ve İran'dan gelebilecek saldırılara karşı kurulduğu açıklanan füze kalkanlarının aslında hangi amaca hizmet ettiklerini de başka bir yazıda ele alacağız...

Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu

2009-07-03T00:34:00.002+03:00

Bilindiği gibi Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu (UAEK-orjinal kısaltma:IAEA), nükleer enerjinin barışçıl kullanımı, askeri amaçlar için kullanılmasını engelleme gibi görevlerle Birleşmiş Milletler (BM) bünyesinde oluşturulmuş olan bağımsız ve kendi statüsüne sahip olan uluslararası bir kuruluştur. II. Dünya Savaşı sonrasında yayılmaya başlayan atom enerjisinin yeni facialara yol açmaması hedefiyle, BM üyesi ülkelerin büyük bir çoğunluğu bu oluşumun içinde yer almıştır. Son yıllarda ise özellikle İran ve Kuzey Kore'nin uranyum zenginleştirme programları sayesinde dünya gündeminde sıklıkla yer almaktadır. 1997'den bu yana kurumun başında 2005'te Nobel Barış Ödülü'ne layık görülen Mısırlı Muhammed El Baradey bulunmaktaydı. Ancak Baradey, UAEK başkanlığı boyunca, gelişmelere siyasi yaklaşmakla ve sorunların çözümünde etkin rol alamamakla suçlanıyordu. Zira görevi süresince nükleer enerjinin askeri amaçlarla kullanılmaması ilkesini alenen çiğneyen Kuzey Kore bu tavrını halen sürdürmekteyken, İran'ın nükleer programı, başta İsrail olmak üzere birçok devlete endişe vermektedir. Görev süresi 30 Kasım 2009'da sona erecek olan Baradey'in, bahsi geçen konularda yeterli başarıyı gösteremediği aşikârdır. Burada değinmemiz gereken bir diğer mesele de, UAEK'nin, nükleer enerjinin barışçıl amaçlarla kullanılması hususunda ne derece etkili bir kuruluş olduğudur. Zira taahhütlerini yerine getirmeyen ülkelere karşı caydırıcı yaptırımlarının olduğunu söylemek mümkün değildir. Ancak BM'yi bir "belediyeye", Kuzey Kore, İran gibi ülkeleri "mahallelere" ve atom enerjisini askeri amaçlarla kullanmayı da "yangına" benzetecek olursak, UAEK bir "itfaiye" teşkilatının yerini almaktadır. Dolayısıyla bir mahallede yangın çıktığında itfaiye teşkilatının tek başına bu yangını söndürmesi muhtemel değildir. Yangını söndürmede el birliğiyle hareket edilmesi ve mutabakata varılması gerekmektedir. Durum böyleyken, başarısızlığın tek başına UAEK'ya ait olması beklenemez.

Her şeye rağmen 12 yıl boyunca uluslararası önemde bir teşkilata başkanlık yapmış olan Baradey, Aralık ayında görevini Japon temsilci Yukiya Amano'ya bırakacak. Yeniden aday olmayacağını daha önce açıklamış bulunan Baradey'den sonra Amano, UAEK tarihindeki 5. başkan olacak. Washington, Brüksel gibi merkezlerde diplomatlık yapmış olması ve silahsızlanma, nükleer silahlar gibi konularda uzman bir hukukçu olması, UAEK üyesi batılı devletler tarafından destek görmesini sağlamıştır. UAEK yönetim kurulunda yapılan oylamada Güney Afrika temsilcisi Abdül Samed Minti'yi geçerek seçilen Amano, genel kurulda 148 üyenin onayını aldığı takdirde göreve başlayacak. Amano ile birlikte özellikle Kuzey Kore'nin nükleer programı konusunda olumlu adımlar atılabileceği kanaatini taşımakla beraber, İran'daki durumun soğuyarak risk önceliği olmaktan çıkacağını düşünmekteyim. Zira cumhurbaşkanlığı seçimleri sonrasında yaşananlar nedeniyle batı ile ilişkileri gerilen İran'ın uranyum zenginleştirme çalışmalarına hız vererek ipleri koparması beklenmemelidir. Bunların yanı sıra yeni başkan Amano'yu bekleyen bir diğer önemli mesele de nükleer silahların teröristlerin eline geçme olasılığının sıkı önlemler alınmak suretiyle ortadan kaldırılmasıdır. Bu konuda akla gelen ilk ülke ise Pakistan'dır.

Amano'nun çalışmalarının Baradey'den daha çok verim sağlaması hem dünya barışı hem de BM sisteminin devamı açısından son derece önemlidir.

Bölgesel Süper Güç

2009-07-01T00:09:00.003+03:00

ABD Dışişleri Bakanlığı'nın Avrasya'dan sorumlu müsteşar yardımcısı Matthew Bryza, Kıbrıs sorunu ile ilgili temaslarda bulunmak üzere ziyaret ettiği Güney Kıbrıs'ta, uluslararası ilişkiler literatüründe duymaya alışık olmadığımız bir terim kullandı. Bryza aracılığıyla Amerika'nın Türkiye'ye baskı yapmasını isteyen Güney Kıbrıs Rum Yönetimi (GKRY), "70'ler, 80'ler veya 90'larda olsak bu dileğinizi yerine getirebilirdik fakat Türkiye artık bölgesel bir süper güç oldu. Dolayısıyla baskı yapmamız söz konusu olamaz" cevabıyla karşılaştı. Böylece, Soğuk Savaş yıllarındaki süper güç (ABD-SSCB) ve günümüzdeki bölgesel güç (Brezilya-Çin-Rusya-Türkiye vs) kavramlarına bir yenisi daha eklendi : bölgesel süper güç. Aslında Bryza haklı ve bir o kadar da doğru bir tesbitte bulundu. Zira ne Türkiye 40 yıl önceki durumunda ne de Amerika. Hal böyleyken Amerika'dan Türkiye'ye siyasi ve dış politikaya yönelik baskılar beklemek gerçekçi yaklaşımlar değildir. Modern dünyadaki bölgesel güç sayısının her geçen gün artması, çok kutupluluktan aşırı kutupluluğa doğru bir geçişin işaretleridir. Aynı bölgede yer alan bölgesel güçler arasında en güçlüsü de artık bölgesel süper güç olarak nitelenmelidir. Örnek vermek gerekirse; Asya-Pasifik bölgesinde ekonomik, askeri ve siyasi parametreler dikkate alındığında Çin, Japonya, Güney Kore, Kuzey Kore gibi devletler, bölgesel güç olarak nitelenebilir. Ancak bunlar arasında diğerlerinden birkaç adım öne çıkan Çin, bölgesel bir süper güç niteliğindedir. Aynı durum, içinde bulunduğumuz 21.yy'ın ilk yıllarındaki Türkiye için de geçerlidir. Sorunlar Üçgeni olarak da adlandırabileceğimiz Balkanlar-Kafkasya-Orta Doğu bölgesinin tam ortasında yer alan Türkiye, çevresindeki ülkelere nazaran bölgesel bir süper güçtür. Bu statüsüne rakip olabilecek yegane devlet ise İran'dır. Fakat bu ülkenin gerek rejimi gerekse siyasi ilişkilerini yürütmede sahip olduğu kısıtlı opsiyonlar ve küresel bir çatışmaya girme riskinin fazla oluşu İran'ı yalnızca bölgesel bir güç olarak kalmaya itmektedir.

Amerika'daki İsrail lobisinin bir kuruluşu olan Hudson Enstitüsü'ne bağlı Avrasya Politikası Merkezi'nin Müdürü ve Washington'dan Türkiye hakkında yazdığı "sivri" yazılarla tanınan Zeyno Baran ile evli olan Matthew Bryza, şüphesiz bu sözü kullanırken altında yatan derin anlamları kastetmedi. Ancak GKRY, nüfuz alanı ne kadar geniş olursa olsun, dünyadaki hiçbir devletin Türkiye'ye baskı yapamayacağını böylece öğrenmiş oldu. Çok yönlü, aktif, başarılı bir dış politika ve askeri, iktisadi, beşeri yönlerden gelişmiş, siyasi istikrara sahip bir Türkiye'nin, baskılara maruz kalan, darbeler yaşayan zayıf devlet modelinden önce bölgesel güç statüsüne sonra da bölgesel süper güç statüsüne terfi ettiğini söylemek yanlış olmayacaktır. Önümüzdeki yıllarda Türkiye'nin, sürekli kalkınma ve ilerleme sayesinde bu yolun en son ucunda küresel süper güç payesini elde etmesi de kimseyi şaşırtmamalıdır.

Darbe!

2009-06-29T02:10:00.004+03:00

Türkiye'nin yıllardır yaşadığı, şu günlerde yeniden gündemde olan ve askeri güçlerin iktidarı cebren ele geçirmesi anlamına gelen vak'a, darbe. Ancak söz konusu darbe bu kez Türkiye'de konuşulduğu gibi bir "belge" üzerinden yapılmıyor. Latin Amerika ülkesi Honduras'ta solcu lider Manuel Zelaya, görev süresinin uzatılmasını öngören anayasa değişikliği referandumundan hemen önce askeri müdahaleye maruz kalarak Kosta Rika'ya sürgün edildi. Bölgedeki tüm rejimlerin birer birer sosyalizme dönüştüğü göz önüne alındığında Honduras'ta meydana gelen bu olay açıkcası herkes için bir süpriz oldu. Zira Kosta Rika'dan yaptığı açıklamada Zelaya, "Obama'dan bu darbenin arkasında olmadığına dair garanti istiyorum" diyerek darbenin adresi olarak ABD'yi gösterdi. Benzer tepkiler diğer solcu liderler Hugo Chavez, Rafael Correa ve Evo Morales'ten de geldi. Öyle ki Venezuela lideri Chavez ve Ekvador devlet başkanı Correa tepkilerini bir adım daha ileri götürerek Honduras'ta kendi ülke vatandaşları zarar gördüğü takdirde bu ülkeye askeri müdahalede bulunabileceklerini belirttiler. Ayrıca Amerika'dan darbenin kınanması talebinde bulundular.

ABD Başkanı Barrack Obama ise, Honduras'ta meydana gelen olaylardan üzüntü duyduğunu ve durumun gidişatından endişeli olduğunu söyledi. Aslında Honduras'ta yaşanan askeri darbe büyük ölçüde çevre faktörlerinden etkilenmeksizin gerçekleşen münhasır bir olay görünümündedir. Bana göre darbenin arkasında Soğuk Savaş yıllarının Amerikası'nı aramak yanlıştır. Zira ABD'nin CIA (Central Intelligence Agency) aracılığıyla Latin Amerika ülkelerinde karışıklık çıkarmaya yönelik dış politikası uzun zaman önce son bulmuştur. Dolayısıyla Honduras'ın kendine özgü bir durum ile karşı karşıya olduğu kanaatini taşımaktayım. Ancak Venezuela, Küba, Ekvador, Bolivya gibi sosyalist liderler tarafından yönetilen devletlerin olaya karışması işleri daha da karmaşık hale getirebilir. Honduras'ta tansiyon düşer düşmez mevcut başkan Manuel Zelaya'nın -ABD ve Latin Amerika ülkelerinin de telkinleriyle- bir an evvel görevine geri dönmesi hem bölgenin istikrar ve güvenliği hem de demokrasi açısından oldukça önemlidir.

Güney Afrika ve Irkçılık

2009-06-26T02:47:00.001+03:00

Irkçılık ya da tüm dünya tarafından tanındığı şekliyle rasizm (racism) günümüzde önemli bir problem olarak görülmektedir. Özünde, ırk, din, cinsiyet vs gibi kişisel nitelikler üzerinden diskriminasyona gitmeyi, farklı unsurlara karşı düşmanca tavırlar sergileyip ayrımcılık yapmayı temsil eden ırkçılık, dünyanın birçok bölgesinde çeşitli şekillerle karşımıza çıkmaktadır. Bunlardan biri ve belki de ırkçılık tarihindeki en kapsamlı ayrımcılık olan Güney Afrika'daki "Apartheid" rejimi 1994 yılında nihayet son bulmuş, böylece ülkede azınlıkta kalan beyazların çoğunluk olan siyahları yönetmesi için düzenlenmiş kurallar bütününü oluşturan Apartheid, Afrika Ulusal Kongresi'nin (ANC) ve Nelson Mandela'nın uzun uğraşları sonucu ortadan kaldırılmıştır. Modernite ile uzaktan yakından alakası olmayan ve tamamen orta çağ mantalitesi ile hareket eden birtakım kişilerce oluşturulan Apartheid Yasaları, Güney Afrika'daki beyazları siyahlardan kesin bir şekilde ayırmayı amaçlıyordu. Gerek Güney Afrika'nın gerekse de bu rejime karşı olan diğer devletlerin yoğun çabaları, bugün, ülkede herkesin barış içinde birarada yaşamasını sağlamıştır.

Güney Afrika ve Irkçılık meselesi son günlerde FIFA Konfederasyon Kupası maçlarında yeniden gündeme geldi. Maçları takip eden Güney Afrika taraftarları, milli takımlarının defans hattında görev yapan ve takımdaki tek beyaz futbolcu olan Matthew Booth topa dokunduğunda ilginç yerel çalgıları Vuvuzela'yı çalmayı bırakıp bağırmaya başlıyorlardı. Önceleri herkes çoğunluğu siyah olan taraftarların beyaz Booth'a tepki gösterdiğini sanıyordu. Ancak işin sonradan öğrenilen aslına göre Güney Afrikalı siyah taraftarlar Booth'u yuhalamıyor aksine ona olan sevgilerini "Booth" diye bağırarak gösteriyorlardı. Neredeyse yarım asır boyunca ırk ayrımcılığına tabi tutulan Güney Afrikalı siyahlar, ırkçılığa ırkçılıkla karşılık vermek yerine kendilerinden farklı olanı, olduğu gibi kabul etmenin büyük bir erdem olduğunu da böylece herkese kanıtladı. Demokrasiyi benimsemenin dini, dili, ırkı, yaşı, cinsiyeti ve ten rengi olmadığının en güzel örneği...

Rusya'nın Afrika Açılımı

2009-06-24T00:07:00.001+03:00

Rusya Federasyonu (RF) Devlet Başkanı Dimitri Medvedev, 4 gün sürecek Afrika ziyareti kapsamında Nijerya, Angola, Mısır ve Namibya'yı ziyaret ediyor. Soğuk Savaş'tan bu yana Afrika ülkeleriyle olan ilişkileri giderek seyrekleşen Rusya'nın, Putin'den sonra Medvedev ile de bölgeye ilgi göstermesi aslında süpriz değil. Zira enerji alanında global bir aktör konumundaki RF, zengin yeraltı ve yerüstü kaynaklarına sahip Afrika ülkeleri ile irtibatını koparmamaya çalışmaktadır. Rusya'nın bölgeden uzak kaldığı yıllarda; ABD, Çin, Fransa gibi küresel rakipleri Afrika'yı yeni nüfuz alanı olarak belirlemiş ve her biri kıtanın çeşitli bölgelerinde kendi enerji şirketleri vasıtasıyla etkinlik kazanmıştır. Durum böyleyken giderek azalan kaynaklar ve bununla doğru orantılı biçimde artan enerji ihtiyacı Rusya'yı Afrika alternatifine yöneltmiştir.

Medvedev'in ziyaret edeceği ülkeler arasında bulunan Nijerya, zengin petrol kaynakları sayesinde süper güçlerin dikkatini uzun zamandır üzerinde taşımakta. Özellikle Chevron ve Exxon Mobile'in bölgedeki yatırımları bilinmektedir. Dünyanın en hızlı gelişen ekonomilerinden biri olan Angola ise petrol, doğalgaz ve elmas rezervlerinin yanı sıra önemli oranda hidroelektrik potansiyeline sahip bir ülke. Aralarında Chevron, British Petroleum, Petrobras gibi enerji devlerinin bulunduğu bir dizi şirketin Angola'da yatırımları bulunmaktadır. Namibya'nın da önemli elmas, altın, gümüş ve bilumum metal madenleri ile zengin uranyum kaynakları mevcuttur. Rusya'nın Afrika'daki varlığı son yıllarda değerli metaller ve altın, elmas gibi emtialar üzerinde şekillendiğinden ve enerji pastasındaki büyük paylar Amerika, Çin, İngiltere, Fransa, Brezilya gibi küresel rakiplere düştüğünden RF, pastanın yeniden paylaşılması taraftarıdır. Bu çerçevede Rusya, Afrika'daki enerji savaşlarına bir şekilde dahil olmayı planlamaktadır. Medvedev'in ziyaretlerinin Mısır ayağı da buna kanıt olarak gösterilebilir. Zira Rusya, Mısır'dan ve Nijerya'dan Avrupa'ya yapılması planlanan petrol ve doğalgaz boru hatlarını, devlet kontrolündeki enerji şirketi Gazprom vasıtasıyla yapmayı düşünmektedir. Petrol arama, çıkarma, ulaştırma vs gibi faaliyetlerinin yanı sıra, gelişmiş teknolojisi sayesinde Gazprom, boru hattı inşasında dünyanın en önde gelen kuruluşlarından biri olarak nitelenmektedir.

Sonuç olarak Medvedev'in Afrika ziyaretlerini Rusya'nın gerçekleştirdiği bir dış politika hamlesi olarak görmektense; Rusya'yı, küresel enerji savaşının Afrika cephesine katılan yeni bir aktör olarak değerlendirmek daha doğru olacaktır.

Yeniden Ahmedinejad

2009-06-22T00:09:00.001+03:00

İran İslam Cumhuriyeti'nde 12 Haziran Cuma günü gerçekleştirilen başkanlık seçimlerinde mevcut başkan Mahmud Ahmedinejad, reformcu rakibi Mir Hüseyin Musavi'ye büyük fark atarak seçimi kazandı. 24 milyondan fazla oy ile toplam oyların %62.63'ünü alan Ahmedinejad bir dönem daha devlet başkanlığı yapacak. Seçimlerden önce Dünya Gündemi Analizleri'nde konuya dair kapsamlı bir değerlendirmede bulunmuştum. Burada yaptığım öngörüler, diğer birçok uzmanın aksine isabet kaydetti. İran'ın ve bölgenin içinde bulunduğu kritik dönem, uluslararası konjonktür, terörizm, Orta Doğu, Filistin ve Afganistan-Pakistan meseleleri, İran'da yaşanacak köklü değişimlerin önündeki en büyük engeldir. Dünya dengesinin Orta Doğu ve Hazar Denizi'nin güneydoğusuna kaydığı günümüzde İran, müthiş stratejik ve jeopolitik bir öneme sahiptir. Durum böyleyken, yenilikçi söylemler her ne kadar İran halkının kulağına hoş gelse de, realite farklıdır. Büyük şehirlerde yaşayan modern kesimin ısrarla desteklediği, uğruna sokaklara dökülüp gösteriler düzenlediği Mir Hüseyin Musavi, bana göre kritik uluslararası şartların altından kalkabilecek bir siyasetçi görüntüsü sergilememektedir. Tam aksine, oylarının büyük çoğunluğu kırsal ağırlıklı olan ve ülke yönetiminde geçen 4 yılında liyakatini kanıtlamış devlet başkanı Mahmud Ahmedinejad, İran'ın üzerine düşen rolü oynaması adına önemli bir namzettir.

Seçim sonuçlarının büyük bir kesimi (13 milyon) memnun etmediği bir gerçektir. Ancak her demokratik tercih sonrasında bir taraf kazanırken, doğal olarak diğeri kaybetmektedir. Türkiye'de 22 Temmuz 2007 genel seçimlerinde ortaya çıkan tablo da, bugün İran'daki sonuçlara benzer nitelikteydi. Zira seçim sonrasında 15-20 milyon insan, hayal kırıklığına uğradı. Fakat gerçek demokrasilerde galibiyet de mağlubiyet de aynı vakar ile kabul edilmeli, seçim sonuçlarına saygı gösterilmelidir. İran'daki tartışmaların ve çatışmaların da bu çerçevede bir an evvel halledilmesi, gerek İran gerekse bölge açısından önem taşımaktadır.

Bazıları "Sert" Sever

2009-06-19T00:39:00.001+03:00

Rusya Federasyonu Başbakanı Vladimir Putin'e çok yüksek oranlarda destek veren Rus halkından bahsediyorum. Evet, "sert" seviyorlar. Zira Putin'in devlet başkanlığı günlerinden kalma sertliğini ve karizmasını, koltuğu Medvedev'e bırakarak başbakan olduğundan bu yana göremeyen Ruslar, O'nun bu halini unutmaya başlamışken geçen hafta yaşanan bir olay ile hafızaları tazelendi. Ülkedeki binlerce sanayi kentinden biri olan ve St.Petersburg'un 240 km güney doğusunda bulunan Pikalyevo'da halk, fabrikaların kapatıldığından, maaşların ödenmediğinden şikayet etmekteydi. Bu şikayetleri önemseyerek bölgeyi ziyaret etmeye karar veren başbakan Putin, gitmeden evvel ilgili tüm bürokratlara, fabrika yetkililerine ve Rusya'nın en zengin adamı olan Oleg Deripaska'ya haber yollayarak, kendisiyle orada buluşmaları talimatını gönderdi. Ziyaret gerçekleşti, Putin RusAL'in alüminyum, çimento ve kereste fabrikalarını tek tek denetledi ve bu işletmelerin birer "çöplük" olduğuna kanaat getirdi. Arkasından işadamlarına ve RusAL'in sahibi Deripaska'ya fabrikaların yeniden faaliyete geçirileceğine aksi takdirde millileştirileceğine dair bir anlaşma imzalattı. Çok sinirli olduğu her halinden ve hareketinden belli olan Putin, 1999 yılında devlet başkanı olmadan önce oligarklarla benzer bir anlaşma yapmıştı. SSCB'nin dağılması ile birlikte ortaya çıkan ve devlete ait bütün teşekkülleri yok pahasına satın alıp zengin olan bu kesim, Putin'in iktidara gelişi ile devleti zarara uğratmayacaklarına dair taahhütte bulunmuşlardı. Fakat ekonomik krizin de etkisiyle bu sözlerini tutamayacaklarını anlayan Deripaska gibi bazıları, Putin'in sertleşebileceğini düşünmeden fabrikaları kapatabileceklerini hayal ettiler. Yanıldıkları ortaya çıktı ve Putin, Rus halkının gözünde yitirmeye başladığı itibarını yeninden kazandı. Hala ilk günkü gibi sert, tavizsiz, milliyetçi ve halkçı olduğunu kanıtlarcasına oligarkları yola getirdi. Daha önce Mikhail Khodorkhovsky ve Boris Berezovsky'e açıkça savaş ilan eden Putin, Pikalyevo'daki son hamlesiyle oligarklara karşı savaşa devam edeceğini de kanıtlamış oldu. Bu mücadelenin son halkasını ise, Antalya'da 1.5 milyar dolar yatırım yaparak Mardan Palace adlı bir otel yaptıran ve açılışa dünyaca ünlü Hollywood yıldızlarını davet eden Telman İsmailov oluşturmakta. Türk basınında Azeri işadamı olarak anılan ancak aslen Yahudi olan İsmailov, Moskova'daki Çerkes Pazarı'nın ve birçok restoranın da sahibi. Rus basınında çıkan "Burada kazanıyor, Türkiye'de harcıyor" haberlerinden sonra, Putin'in talimatıyla Çerkes Pazarı'ndaki yaklaşık 2 milyar dolar değerindeki mallara el konuldu. Sonuçta başbakan Putin, demir yumruğunun eskisi gibi sağlam olduğunu herkese hatırlattı.

Dünya gündeminin Obama ile yatıp Obama ile kalktığı şu günlerde, Vladimir Putin, böylece dünyanın en kayda değer liderlerinden biri olduğunu tekrar kanıtlayarak gündeme oturmayı başardı ve krizi bahane edip yatırımları askıya alması muhtemel diğer oligarklara da gözdağı vermiş oldu. Krizin etkileri tamamen yok olmadıkça Putin'den benzer hamleler beklemek ise Rusların tek ümidi...

Putin'in Oligarkları Hizaya Çekişi (NTV)

Davutoğlu Yorulmuyor

2009-06-17T00:13:00.002+03:00

Dışişleri Bakanı Prof. Dr. Ahmet Davutoğlu'nu tanıtmaya çalıştığım 11 Nisan tarihli portre köşesinde, kendisinin fikirlerine ve görüşlerine yer vermiş, başarılı çalışmalarından ve siyasi/bürokratik geleceğinin çok parlak olduğundan bahsetmiştim. Yazının yayınlanmasından yaklaşık bir ay sonra, yeni kabinede Dışişleri Bakanlığı görevine layık görüldü. Önceleri bazı kesimlerden tepki çekmesine rağmen bugüne kadar bu görevi çok başarılı bir şekilde ifa etti. Büyük ilgi gören portre yazımdan sonra, bu yazıda da, henüz çok kısa bir süre geçmiş olmasına rağmen Davutoğlu'nun gerçekleştirmeye vakıf olduğu yurtdışı ziyaretlerine göz atmak istedim.

Tetkik etmemiş olmama rağmen, Türkiye Cumhuriyeti tarihinin en yoğun çalışan Dışişleri Bakanları'ndan biri olduğu aşikardır. Zira görevi devralır almaz, geleneksel olduğu üzere Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'ni (KKTC) ziyaret etmiştir. (6 Mayıs) Hemen ertesinde cumhurbaşkanı Abdullah Gül ile birlikte Çek Cumhuriyeti'nin başkenti Prag'da düzenlenen Enerji Zirvesi'ne katıldı. (8 Mayıs) Ardından Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin (BMGK) Ortadoğu konulu toplantısına katılmak üzere New York'a gitti. (9 Mayıs) İki gün ABD'de kaldıktan sonra yurda dönen Davutoğlu, Türkiye-Azerbaycan ilişkilerini görüşmek üzere başbakan Recep Tayyip Erdoğan'ın Azerbaycan'a düzenlediği resmi ziyarete de iştirak etti. (13 Mayıs) Buradan Temmuz ayında AB Dönem Başkanlığı'nı devralacak olan İsveç'e geçerek, Stockholm'de temaslarda bulundu. (14 Mayıs) Oradan cumhurbaşkanı Abdullah Gül'ün Suriye'ye gerçekleştirdiği ziyarete katıldı. (15-17 Mayıs)

Daha sonra Türkiye ile Avrupa Birliği arasındaki en üst düzeydeki karar organı olan Ortaklık Konseyi'nin toplantısına katılmak üzere devlet bakanı ve başmüzakereci Egemen Bağış ile birlikte Belçika'nın başkenti Brüksel'e geçti. (19 Mayıs) Bu tarihten sonra temaslarına bir müddet Türkiye'de devam eden Davutoğlu, KKTC Dışişleri Bakanı Hüseyin Özgürgün'ün ülkemize düzenlediği resmi ziyaret kapsamında, kendisini kabul etti. (20-22 Mayıs) Hemen ertesinde ise, İslam Konferansı Örgütü'nün (İKÖ) 36. Dışişleri Bakanları Toplantısı'na katılmak üzere tekrar Suriye'nin başkenti Şam'a gitti. (23-25 Mayıs) Burada bölgesel ve uluslararası meselelere dair ikili görüşmelerde bulunduktan sonra, Azerbaycan Dışişleri Bakanı Elmar Memmedyarov'un davetine icabeten Bakü'ye geçti. (25-26 Mayıs) Davutoğlu'nun, KKTC'den sonra yaptığı ilk resmi ziyaret olan Azerbaycan ziyaretinde, (diğerleri çalışma ziyaretleri idi) ikili ilişkiler ve Kafkasya'da yaşanan son gelişmeler ele alındı. Yurda dönüşünden hemen sonra ise İngiltere Dışişleri Bakanı David Miliband'ı kabul etti. (26-27 Mayıs) Türkiye-AB ilişkileri, Türkiye-İngiltere ilişkileri ve Kıbrıs gibi konularının ele alındığı görüşmelerden sonra Davutoğlu, bir kez daha ABD yoluna düştü. (31 Mayıs-5 Haziran) 5 günlük çalışma ziyaretinde gittiği New York ve Washington'da, Türkiye'nin BMGK Dönem Başkanlığı, Türkiye-ABD ilişkileri, bölgesel ve küresel sorunlar üzerine temaslarda bulundu. Bunun yanı sıra Amerikan Türk Konseyi'nin düzenlediği konferansa da katıldı. Ülkeye döndükten sonra Ağustos ayında görev süresi dolacak olan NATO Genel Sekreteri Jaap de Hoop Scheffer'in, üye ülkelere gerçekleştirdiği veda ziyaretlerinin Türkiye ayağında kendisiyle görüştü. Daha sonra Pakistan ve Afganistan ziyaretleri için yeniden ülkeyi terketti. (9-10 Haziran Pakistan, 11-13 Haziran Afganistan) Görüşmelerin temelini, ikili ve üçlü ilişkiler, terörizm, AfPak'da istikrar gibi konular oluşturmaktaydı.

Görüldüğü üzere bakan bir gün durup dinlenmeden, ardı ardına yurtdışı ziyaretleri gerçekleştirmiştir. Bu ziyaretlerde ele alınmadık mesele, değinilmedik sorun bırakmadan, Türkiye'nin bölgesel ve küresel vizyonunun gelişmine katkıda bulunmuştur. Türkiye o kadar aktif ve çok yönlü bir politika izlemektedir ve dışişleri bakanı Ahmet Davutoğlu o kadar yoğun bir tempoyla çalışmaktadır ki, 9 yaşındaki kızı Hacer babasını yeterince göremediğinden şikayet ederek, başbakana mektup yazmış ve "Tayyip amca lütfen babamı işten at" diyerek serzenişte bulunmuştur. Üstelik bakan tüm bu ziyaretleri yaparken, özel uçakla seyahat etmediği zamanlarda, kredi kartında biriken uçuş puanlarını (flight miles) kullanarak devlet bütçesinden yararlanmamayı tercih etmektedir. Kim ne derse desin, Dışişleri Bakanı Prof. Dr. Ahmet Davutoğlu, Türkiye için büyük bir şans ve dış politika açısından önemli bir figürdür.

Gözlerden Kaçan Seçimler (5)

2009-06-15T00:01:00.000+03:00

Seçim yazılarımızın beşincisinde Lübnan'daki parlamento seçimlerine ve daha önce de ele aldığımız Avrupa Parlamentosu seçimlerine değineceğiz.

4-7 Haziran tarhileri arasında, 27 ülkede gerçekleştirilen Avrupa Parlamentosu (AP) seçimlerinde, Avrupa Birliği tarihinin en düşük katılım oranına ulaşıldı. (%43) Ekonomik krizin de etkisiyle seçmenler, AP'de çoğunluğa sahip olan sosyalist ve sol görüşlü partiler yerine, daha muhafazakar ve milliyetçi (sağ) partileri destekledi. İtalya'da başbakan Berlusconi'nin partisi PdL 26 milletvekili, Almanya'da başbakan Angela Merkel'in partisi CDU (CSU ile birlikte) 42 milletvekili, Fransa'da başkan Sarkozy'nin partisi UMP 29 milletvekili, aşırı sağcı Jean-Marie Le Pen'in partisi FN 3 milletvekili, İspanya'da muhafazakar PP 23 milletvekili, Hollanda'da başbakan Jan Peter Balkenende'nin partisi CDA 5 milletvekili ve muhafazakar PVV 4 milletvekili çıkararak seçimleri kazandı. Sosyalistler ise, genelde Avrupa'da özelde de Fransa'da büyük bir hezimete uğradı. Sosyalistler'in birinci parti olduğu tek ülke ise, George Papandreu'nun partisi PASOK'un, başabaş geçen seçim sonrasında kazandığı 8 milletvekilliği ile Yunanistan oldu. İrlanda'da, terör örgütü IRA'nın siyasi kanadı olan Sinn Féin 1 sandalye, İspanyol ayrılıkçı kesimleri Bask ve Katalan partilerin katıldığı koalisyonlar ise toplamda 5 sandalye kazanabildi. Skandallar ile boğuşan İngiltere'de ise başbakan Gordon Brown'ın İşçi Partisi büyük bir yenilgi alarak üçüncü olurken, muhafazakarlar 25 milletvekilliği ile birinci oldu. UKIP, İngiltere Bağımsız Partisi ise AP'de 13 sandalye ile temsil edilecek. "Avrupa'da aşırı sağın yükselişi" şeklinde yorumlanabilecek olan AP Seçimleri, yeni dönemde AB içindeki uyuşmazlıkları artırma potansiyeline sahiptir. Zira sorunları çözmede yetersiz kalarak başarısız olduğu düşünülen sol kesim ile düşük katılımlı seçimleri kazanarak büyük bir çıkış yapan sağ kesim arasındaki uçurum genişlerse, zıtlıkların ve problemlerin hallolması zorlaşacaktır.

Lübnan'da 7 Haziran Pazar günü yapılan parlamento seçimlerinde ise; daha çok liberal, sosyalist, sol görüşlü ve bağımsız adayların oluşturduğu bir ittifak olan, iktidardaki 14 Mart Hareketi, 128 sandalyeli mecliste 68 milletvekili çıkararak seçimleri kazandı. 2005 seçimlerine oranla (%45) katılımın yüksek olduğu (%53) seçimlerde 14 Mart Hareketi koalisyonunu oluşturan en büyük parti olan Gelecek Hareketi, 2005 yılında suikaste kurban giden Refik Hariri'nin oğlu Saadeddin Refik Hariri (Saad Hariri) tarafından yönetilmekte ve Hariri'nin, başbakan Fuad Sinyora ile çok yakın olduğu bilinmektedir. ABD başkan yardımcısı Joe Biden'ın "muhalefet kazanırsa yardım etmeyiz" tehdidi seçimleri etkilemiş ve Hizbullah yine kaybetmiştir. Her ne kadar Lübnan Hizbullahı muhalefette kalmış olsa da, 14 Mart Hareketi'nin kuracağı yeni kabine, etnik ve dini açıdan aşırı çeşitlilik arz eden ülkeyi birleştirici unsurlar taşımazsa Hizbullah'ın yeniden etkinlik kazanacağı öngörülebilir. Zira parlamentoya girecek olan 128 milletvekilinden 34'ü Maronit (Lübnan'da yaşayan Hristiyanlar), 27'si Şii, 27'si Sünni, 14'ü Yunan Ortodoks (Doğu Kilisesi), 8'i Dürzî, 8'i Katolik (Doğu Kilisesi), 5'i Ermeni Ortodoks (Apostolik Kilisesi), 2'si Alevi (Nusayri), 1'i Protestan ve kalan 2'si diğer Hristiyanlar'dır. Tüm bu çeşitlilik içerisinde ülkede yaşayan bütün kesimleri memnun etmek tahmin edileceği gibi çok zordur. Üstelik bunu yaparken bir yandan ABD, diğer yandan Hizbullah ve bölge ülkeleri gibi unsurları da hesaba katmak gerekmektedir. Lübnan uzun yıllar boyunca karışıklıklarla mücadele etmiştir ve bu mücadelelerin sonunda ülke, istikrara kavuşmaya başlamıştır. Lübnan'daki parlamento seçimlerini bu çerçevede değerlendirdiğimizde, istikrara katkıda bulunması muhtemel yegane olgulardan biri olduğunu görmekteyiz.

İngiltere'de Neler Oluyor?

2009-06-12T00:09:00.000+03:00

İngiltere son günlerde büyük skandallar ve çalkantılarla boğuşuyor. İçişleri Bakanı Jacqui Smith'in eşinin, evinde öde-seyret kanalından izlediği filmin ücretini devlete fatura etmesinden sonra İşçi Partili bazı milletvekillerinin de yaptıkları özel harcamaların faturalarını hazineye kestirdiği ortaya çıktı. Ekonomik krizin etkisi her geçen gün daha derinden hissedilirken, vergi ödeyen İngiliz vatandaşlar, Lordlar Kamarası'nda da benzer yolsuzluklar patlak verince çileden çıktı. Olaylara adı karışan tüm görevliler birer birer istifa etse de hedefte başbakan Gordon Brown var. Son yapılan anketlere göre, İşçi Partisi uzun yıllar sonra üçüncü parti konumuna geriledi ve oy oranlarında inanılmaz bir düşüş yaşandı.

İngiltere'deki bu kötü gidiş, 2010 yılında yapılması beklenen genel seçimlerde İşçi Partisi aleyhine bir tablo ortaya çıkarabilir. Zira İşçi Partisi eski lideri ve İngiltere başbakanı Tony Blair'in mirasını doğru kullanamayan Gordon Brown, ekonomik krizi de doğru yönetememiştir. Brown dönemi ile Blair dönemi arasındaki bu uçurum, Muhafazakar Parti'nin de oy kazanmasına sebep olacaktır. Yanlış iktisadi politikalar, yolsuzluklar ve suçlamalarla geçen yıllara, bir de Avrupa'da artan milliyetçilik ve sağ görüşlerin yükselişi eklenince, İşçi Partisi'nin önümüzdeki seçimleri kazanması neredeyse imkansızdır. İngiltere'de yaşanan gelişmeler, şüphesiz Avrupa'yı ve Avrupa Birliği'ni, dolayısıyla da Türkiye'yi ilgilendirmektedir. Muhafazakarların, Türkiye'nin AB'ye tam üyeliği konusunda İşçi Partisi gibi hareket edeceği beklenmemelidir. Zira Avrupa'nın diğer köşelerinde karşılaştığımız üzere muhafazakar partiler, genelde Türkiye ve AB kelimelerini aynı cümle içinde kullanmaktan itina ile kaçınmaktadırlar. Durum böyleyken İngiltere'de yaşananlara kayıtsız kalmamalı, gelişmeleri yakından izlemeliyiz.

Gözlerden Kaçan Seçimler (4)

2009-06-10T00:10:00.000+03:00

Dünyada yaşanan seçim süreçlerini incelediğimiz serimizin dördüncü yazısında 6 Mayıs'ta gerçekleştirilen Güney Afrika başkanlık seçimlerini ve 23 Mayıs'ta yapılan Almanya başkanlık seçimlerini ele alacağız.

Güney Afrika'da devlet başkanı, meclisteki partilerin parlamenterleri tarafından seçilmekte. Hakkında onlarca (yolsuzluk, usulsüzlük, tecavüz, soykırım vs) iddia bulunan Jacob Zuma, bir önceki başkan ve ANC başkanı Thabo Mbeki'den parti yönetimini devralmasından sonra başına geçtiği Afrika Ulusal Kongresi (ANC) tarafından devlet başkanlığına aday gösterildi. Parlamentoda ANC'nin 264 milletvekili bulunmasına rağmen Zuma, 277 oy alarak başkan seçildi. Küçük çaplı bir kaosun hüküm sürdüğü Güney Afrika Cumhuriyeti'nde çoğunluğu oluşturan (%80) siyahlar ile azınlıkta kalan (%9) beyazlar arasındaki iktidar mücadelesinde, sosyalist demokrasi ve demokratik sosyalizm taraftarı ANC ve Jacob Zuma'nın iktidara gelmesi, kanaatimce sorunların çözümünde pek de etkili olmayacaktır. Zira her gün medyada yeni bir iddia ile gündeme gelen Zuma'nın başkanlık için uygun kişi olmadığı da konuşulanlar arasındadır. Zira Nelson Mandela liderliğinde (1994-1999) ırk ayrımcılığına (apartheid) karşı savaşan ANC'nin itibarı, yeni lideri tarafından sürekli zedelenmektedir.

Almanya'da ise Bundestag (Alman Parlamentosu) tarafından bir kez daha başkanlığa seçilen Horst Köhler, toplam 1224 oyun 613'ünü alarak en yakın rakibine 110 oy fark attı. CDU (Hristiyan Demokratlar), CDU'nun kardeş partisi olan CSU (Hristiyan Sosyal Birliği) ve FDP'nin (Hür Demokrat Parti) desteğini arkasına alan Köhler, 2004 yılında başladığı göreve 5 yıl daha devam etmeye hak kazandı. Daha önce IMF'de çalışmış bir finans uzmanı ve ekonomist olan Köhler'in görevine devam edecek olması, ekonomik krizle boğuşan Avrupa ve Almanya açısından da bir artıdır. Zira Avrupa'yı ve Dünya'yı krizden çıkarması beklenen ülkelerde, mevcut iktidarların ne tür politikalar izleyecekleri de merak konusudur.

Sri Lanka'da Terörün Sonu

2009-06-08T00:15:00.001+03:00

Sri Lanka ve LTTE (Tamil Kaplanları), yaklaşık 1.5 yıldır çalışmakta olduğum bir konu. Ülkemize çok uzak bir coğrafyada yer alıyor olması, konuyla ilgili Türkçe çalışma yapılmamasına neden olmuş, uzun yıllar boyunca bölgede yaşananlar görmezden gelinmiştir. Uluslararası İlişkiler ve Dünya Gündemi Analizleri'nde birkaç defa ele aldığımız Sri Lanka ve LTTE, Türkiye'nin gündemine ancak son bir ayda girebildi. Medyanın yabancı kaynaklardan edindiği bilgileri yayınlamasının dışında, hala konu ile ilgili yapılmış akademik bir çalışma bulunmamakta. Tüm bunların karşısında, okyanusta bir damla veya çölde bir kum tanesi sayılabilecek olan değerlendirmelerim ve görüşlerim bulunmakta : "Sri Lanka ordusunun, etnik kökenlere sahip olan bu terör örgütünü ortadan kaldırma amacıyla başlattığı operasyonların başarıyla sonuçlanma ihtimalinin çok yüksek olduğunu, Tamil Kaplanları'nın 26 yıldır sürdürdüğü savaşın da kısa zamanda biteceğini" belirtmiştim. Nitekim öyle de oldu ve Sri Lanka teröre son verdi. Yüzlerce terörist etkisiz hale getirilirken bu arada binlerce sivilin hayatı da tehlikeye atıldı. Örgüt lideri Vellupilai Prabhakaran'ın cesedi "zafer işareti" olarak basınla paylaşıldı. Böylece Sri Lanka, terörün yalnızca askeri önlemler sayesinde bitirilebileceğini kanıtlamış gibi görünse de, aslında, örgüte verilen her çeşit desteğin kesilmesi etkili olmuştur. Zira ülkedeki Tamillerin, örgüte karşı Sri Lanka hükümetinin yanında yer alıp can güvenliklerini sağlamaktan başka düşünceleri kalmamıştı. Diaspora Tamilleri'nde ise giderek azalan bir destek söz konusu. Tahmin edileceği üzere, destek alamayan bir terör örgütünün varlığını sürdürmesi mümkün değildir...

Bu şartlar altında LTTE'nin kökünü kazıyan Sri Lanka'da, başkan Mahinda Rajapaksa geçtiğimiz günlerde Abdullah Gül'ü arayarak müjdeli haberi verdi. Şüphesiz Sri Lanka'nın kesintisiz ve tavizsiz mücadelesinden alınacak örnekler mevcut. Ancak unutmamak gerekir ki, her bölgenin ve devletin içinde bulunduğu koşullar birbirinden farklıdır ve sorunların çözümünde birçok unsur etkili olmaktadır.

Son olarak 26 yıldır konuya yabancı kalan ülkemizde, bu yıl içerisinde Sri Lanka ve Tamil Kaplanları ile ilgili birçok yoruma rastlayacağımız kesin. Bu değerlendirmelerin "uzmanlar" tarafından dikkatlice ele alınması ve kulaktan dolma bilgilerle hareket edilmemesi dileklerimle...

İran Cumhurbaşkanlığı Seçimleri'ne Doğru

2009-06-06T00:17:00.001+03:00

Bu haftaki portre köşesinin yerine, İran İslam Cumhuriyeti'nde yaklaşan başkanlık seçimleri öncesinde, seçimde yarışacak olan adaylara kısaca göz atacağız. Orta Doğu ve Avrasya jeopolitiğinde büyük öneme sahip İran'da, seçim sonrası gerçekleşmesi muhtemel senaryolara ve öngörülere yer vereceğiz. Adaylığı onaylanan 4 isim, 12 Haziran günü yapılacak seçimde yarışacak ve 4 yıl süreyle İran'ın cumhurbaşkanı olacak.

Mahmud Ahmedinejad : Aslen bir inşaat mühendisi olan ve 2005'ten bu yana cumhurbaşkanlığı görevini yürüten Ahmedinejad, İsrail'e ve ABD'ye yönelik tutumu ile ün kazanmıştır. İran'ın uluslararası arenadaki itibarını, nükleer programı sayesinde geliştirebileceğini düşünen muhafazakar başkan, bu ve buna benzer konularda Batı'ya meydan okumaktan hiçbir zaman imtina etmemiştir. Mayıs ayı içerisinde yapılan anketlerin büyük kısmında oy oranı %45-%60 arasında seyretmiştir. Çok büyük bir süpriz yaşanmazsa Ahmedinejad'ın 4 yıl daha görevde kalması beklenmektedir.
Mir Hüseyin Musavi : Muhafazakar Ahmedinejad'ın en ciddi rakibi, eski başbakan ve 1980'lerde Humeyni'nin yakın müttefiki olan Musavi, seçimlere reformist aday olarak katılmakta. Uzun süredir siyasette yer almayan ve mimarlık yapan Musavi'nin, özellikle genç seçmen kitlesine hitap ettiği biliniyor. Yenilikçi söylemleri sayesinde %35-%50 civarı oy alması muhtemel olan Musavi, yine de cumhurbaşkanlığı için favori gösterilmemektedir.

Muhsin Rıza : Seçimlerdeki diğer muhafazakar aday olan Rıza, dini lider Ayetullah Ali Hamaney'in danışmanı, Devrim Muhafızları'nın eski komutanı ve Düzenin Yararını Teşhis Konseyi (IRI) sekreteridir. Açıklamalarından edinilen izlenim, her ne kadar Ahmedinejad gibi muhafazakar olsa da, mevcut cumhurbaşkanının bir takım politikalarını ve düşüncelerini faydasız bulduğu ve olaylara (İsrail, soykırım vs) daha "pragmatist" yaklaştığı yönündedir. Seçim öncesi son anketlerde oy oranı %2-%5 arasında değişmektedir.

Mehdi Kerubi : Parlamento sözcüsü, Milli İtimad Partisi genel sekreteri ve bir hatip olan Kerubi de Musavi gibi reformist bir aday. İranlı gençler arasında popülaritesi artan Kerubi, 2005'te Ahmedinejad'ı cumhurbaşkanı yapan seçimlerin ilk turunda yaklaşık 5 milyon oy alarak (%17) ikinci tura katılma şansını son anda kaybetti. Kendisinden yalnızca 700 bin oy (%19) fazla alan Ahmedinejad ise ikinci turda Haşimi Rafsancani'ye büyük fark atarak seçimi kazandı. Kendisini Humeyni'nin takipçisi olarak nitelese de, seçim kampanyasında batı tarzı demokrasilere benzer söylemler kullanması Kerubi'yi yenilikçi sınıfına sokmaktadır. %5-%10 arası oy alması beklenmektedir.

Yukarda kısaca anlatmaya çalıştığımız dört aday arasında şüphesiz seçimi kazanmaya en yakın aday Mahmud Ahmedinejad'tır. Zira 2005 yılındaki seçimlerin ikinci turunda 17 milyon oy (%61) alarak cumhurbaşkanı olan Ahmedinejad, bu süre içerisinde İran halkına verdiği vaatlerin neredeyse tamamını tutmuş, bunu yaparken de dini lider ile arasını bozmamaya çalışmıştır. İran'da, dini liderin, cumhurbaşkanını azletme, yetkilerini kısıtlama gibi hakları olmasına rağmen Hamaney bunu kullanmamış, Ahmedinejad'ın arkasındaki destekten çekinmiştir. Çoğunluğu muhafazakar olsa da İran halkı içerisinde, özellikle de genç nüfus arasında, insan hakları, demokrasi, özgürlük gibi kavramlar yaygındır. Yasakçı zihniyetler karşısında tepki koymaktan çekinmeyen bu kesim de seçimdeki reformcu adayları desteklemektedir. 12 Haziran'daki seçimlerde Ahmedinejad'ın kaybetme olasılığı çok düşük de olsa, Mehdi Kerubi'nin Mir Hüseyin Musavi lehine çekilmesi durumunda, seçimin başa baş geçme ihtimali de bulunmaktadır. Zira muhafazakar kesimin karşısına birleşerek çıkan reformist blokun şansı da artacaktır.

Seçim öncesinde gerçekleşen bazı terör olayları sonrasında iki grup da birbirini suçlamış, muhalefetin örgütlenme çalışmalarına balta vurmak isteyen Ahmedinejad, sosyal paylaşım sitelerine girişi yasaklamış, muhalefet yanlısı gençler de binlerce insanın katıldığı protesto mitingleri düzenlemişlerdir. Türkiye açısından bakıldığında reformist adayların seçimi kazanması halinde Türkiye-İran ilişkilerinde, eskiye oranla daha olumlu adımlar atılabileceği tahmininde bulunabiliriz. Muhammed Hatemi'nin Ahmedinejad karşısında reform yanlısı oyların bölünmemesi için adaylıktan çekilmesi, Kerubi'nin Musavi lehine yarıştan çekilmesiyle taçlandırıldığında İran İslam Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Seçimleri daha çekişmeli ve daha heyecanlı geçecektir.

Avrupa'yı Bölen Ülke

2009-06-05T00:34:00.001+03:00

Başlığın biraz provokatif olduğunun farkındayım. Ancak son günlerde yaşanan gelişmeler, Avrupa'nın ve Avrupalıların kurmuş olduğu Avrupa Birliği'nin, ikiye bölümüş olduğunu kanıtlar nitelikte. AB'yi bölen ülke ise Türkiye ve fikir ayrılıklarına sebep olan konu da Türkiye'nin AB üyeliği. Türkiye'nin çok uzun yıllardır birliğe dahil olmaya çalıştığı ama bu hedefine bir türlü ulaşamadığı herkesin malumu. Birliğe katılmaya aday olan bir ülke ile başlanan müzakerelerin er ya da geç katılım ile son bulduğu bilinmekteyken, Türkiye, müzakerelere başladığı günden bu yana sürecin "açık uçlu" olduğu cevabıyla karşılaşmaktadır. Yalnızca bu durum bile Avrupa'nın aslında Türkiye'yi istemediğini düşünmemiz için yeterli bir sebeptir. Fakat bu önerme, AB'yi yalnızca birkaç devletten oluşan bir birlik olarak görenler için doğrudur. Zira bu yazımızda da konu alacağımız üzere, AB içerisinde Türkiye'nin üyeliğini destekleyen ülkelerin oranı, karşı çıkanların neredeyse iki katına ulaşmıştır.

AB'yi oluşturan iki büyük birader Fransa ve Almanya'nın, Türkiye'nin üyeliğine ezelden beri karşı çıktığı bilinmektedir. Sarkozy ve Merkel'in sıklıkla dile getirdiği imtiyazlı ortaklık da bu yaklaşımın sonucudur. Fransa ve Almanya, Türkiye'ye alenen "sizi AB'de görmek istemiyoruz" demektedir. Artık alışageldiğimiz bu tepki bizde, sanki AB'nin geri kalanı da Türkiye'yi istemiyormuş izlenimi yaratıyor. Fakat kazın ayağı öyle değil. Almanya ve Fransa'dan sonra AB'nin en güçlü ülkelerine sırasıyla göz atalım. İngiltere, özellikle son yıllarda AB içerisinde Türkiye'ye duyulan ihtiyacın giderek arttığını savunmaktadır. Dışişleri Bakanı David Miliband'ın sözleri de buna örnek teşkil eder : "İmityazlı ortaklık iyi bir seçenek değil. İmtiyazlı ortaklık, Türkiye’ye de, Avrupa Birliği’ne de ihtiyacımız olan ilişkiyi sağlamayacaktır" Keza, Akdeniz ülkeleri İspanya ve Portekiz'in görüşleri de aynı doğrultuda. Her iki ülke de Türkiye'nin vakit kaybetmeden AB'ye tam üye olması taraftarı. Başbakan Silvio Berlusconi ve İtalya da Türkiye'yi sonuna kadar destekleyen ülkeler arasında. Ayrıca onbinlerce Türk vatandaşının yaşadığı İsveç ve ekonomik sıkıntılarla boğuşan Polonya ile Romanya da Türkiye'nin Avrupa Birliği'nde yer almasını savunmaktadır. Bunların yanı sıra Belçika, Hollanda ve Lüksemburg'un da Türkiye'yi desteklediklerini veya en azından Fransa-Almanya yanlısı olmadıklarını söylemek mümkün. Estonya, Letonya ve Litvanya'nın da çeşitli vesilelerle verdiği demeçler, Türkiye yanlısı görüşlerini kanıtlamaktadır. Finlandiya, Macaristan ve Slovenya'dan da, Türkiye'nin açıkca AB'de yer almasını istediklerine dair mesajlar muhtelif zamanlarda gerek Türk gerekse dünya basınında yer aldı. Küçük bir ada devleti olan Malta'nın da Türkiye yanlısı olduğunu belirtmekte fayda var.

Gelelim Almanya ve Fransa dışında üyeliğe sıcak bakmayanlara. Tahmin edileceği üzere Yunanistan bu konuda net bir tavır sergilememekte, Güney Kıbrıs ise Türkiye'nin üyeliğine karşı çıkmaktadır. Bunların dışında Danimarka ve Avusturya da tam üyeliğe sıcak bakmayanlar arasındadır. Slovakya ve Bulgaristan'ın, açıkca belirtmeseler de, Türkiye karşıtı tarafta yer alma ihtimalleri bulunmaktayken, İrlanda ve Çek Cumhuriyeti'ni de bu Almanya-Fransa yanlısı ülkeler arasında saymak mümkündür.

Sonuçta Almanya ve Fransa'yı dengeleyecek politik güce erişen AB'nin eninde sonunda Türkiye'yi birliğe dahil edeceği beklenmektedir. Bu iki devletin görüşlerini değiştirmek zor da olsa, birlik içindeki rol dağılımı daha etkisiz ve nispeten küçük ülkeler lehine değiştiği takdirde, Türkiye'nin işi kolaylaşacaktır. Türkiye, kendi üzerine düşenleri layıkıyla yerine getirdiğinde ise, Hırvatistan, Makedonya, Sırbistan, Arnavutluk ve Bosna Hersek gibi Balkan ülkelerinden önce AB'nin 28. üyesi olması kimseyi şaşırtmayacaktır.

Gözlerden Kaçan Seçimler (3)

2009-06-03T00:29:00.000+03:00

Avrupa'da ve Dünya'da yaşanan seçim süreçlerini takip edeceğimizi daha önceki yazılarımızda belirtmiştik. Bu serinin üçüncü yazısında Ekvador'daki başkanlık ve parlamento seçimlerini ve Litvanya başkanlık seçimlerini ele alacağız.

Ekvador'da mevcut devlet başkanı Rafael Correa, Eylül ayındaki referandum sonrasında değiştirilen anayasa ile 26 Nisan'da devlet başkanlığına ikinci kez seçildi ancak yeni anayasaya göre Correa, başkanlığının ilk dönemini icra edecek. Ekvador, halkın parlamentoda yer alacak olan partileri seçtiği, bu partilerin de başkan adayı belirlediği bir seçim sistemine sahip. Yeni anayasa ile iki seçimi aynı anda gerçekleştiren Ekvador'da, Correa'nın lideri olduğu sosyalist Alianza PAIS, yaklaşık 3.5 milyon oy (%51) alarak genel seçimleri kazandı. Böylece Correa'da 2006'da kazandığı seçim sonrasında 2007'de başladığı görevini 8 yıl daha (4+4) sürdürmeye hak kazandı. Kendisini hümanist, sosyalist ve sol görüşlü Hristiyan olarak tanımlayan Rafael Correa ve partisi PAIS, Ekvador'da son 30 yıldan bu yana yapılan seçimlerdeki en farklı sonucu alarak Latin Amerika'da peşpeşe iktidara gelen sosyalist rejimlerin arasına katıldı.

Eski Sovyet coğrafyasından, kuzeydoğu Avrupa'nın küçük bir ülkesi olan Litvanya'da da başkanlık seçimleri 17 Mayıs günü gerçekleştirildi. Mevcut başkan Valdas Adamkus'un yerini almak isteyen adaylara, en az 20 bin imza toplamaları şartı öne sürülüyordu. Litvanya seçim komisyonu, bu şartı yerine getirmeyen birçok adayı eledi ve 14 adayın seçimlere katılmasına izin verdi. Seçime bağımsız aday olarak katılan, bir dönem Avrupa Komisyonu'nda da çalışmış bulunan, Litvanya eski Maliye Bakanı ve eski Dışişleri Bakan Yardımcısı, Dalia Gribauskaite; oyların %70'e yakınını alarak tarihi bir farkla seçimi kazandı. Litvanya'nın ilk kadın başkanı olacak olan Gribauskaite, bir finans uzmanı. Politik görüşleri hakkında önemli bilgilere ulaşamadığımız Litvanya'nın "Demir Lady" lakaplı yeni başkanı, halkçı kişiliğiyle ön plana çıkmakta. Zira halkın eski sistemden bıktığı ve eski yöneticilerin krizi iyi idare edemedikleri yönündeki demeçleri, ekonomik darboğazda olan Litvanya'nın krizden çıkış yolunda önemli bir adım attığına işaret. Demir Lady Dalia'nın yeni dönemde Litvanya'yı krizden kurtarıp kurtaramayacağını ise zaman gösterecek.

Küçük Canavar Kuzey Kore

2009-06-01T00:01:00.001+03:00

Soğuk Savaş yıllarının sıcak çatışma sahalarından biri olan Kore'de, Kore Demokratik Halk Cumhuriyeti (Kuzey Kore) günümüze kadar ulaşan krizin baş aktörü konumundadır. 1948 yılında bağımsız olan Kuzey Kore, 1950'de Sovyetler Birliği (SSCB) ve Çin'in desteğini alarak Güney'e savaş ilan etti. II. Dünya Savaşı sonrasında esmeye başlayan soğuk rüzgarların, Batı ve Doğu bloklarını ilk kez karşı karşıya getirdiği bu savaş, Kuzey Kore'de 60 yıldır devam eden komünist rejimin de ilk adımlarını teşkil etmekteydi. Soğuk Savaş'ın bitmesi ve komünist rejimlerin birbiri ardına yıkılması Kuzey Kore'yi uluslararası arenada yalnızlığa, bu yalnızlık da ülkeyi nükleer güce sahip olma arzusuna itti. Bu düşünceler, ünlü lider Kim İl Sung'un ölümünden sonra (1994) yerine geçen oğlu Kim Jong İl tarafından hayata geçirildi. Tüm dünyayı karşısına almakta beis görmeyen Kuzey Kore, uranyum zenginleştirme programlarına başladı. NPT olarak bilinen Nükleer Silahların Yayılmasını Önleme Antlaşması'na taraf olan Kuzey Kore, önce ülkedeki yabancı uzmanları sınır dışı etti ve nükleer reaktörlerdeki kameraları kaldırarak Uluslararası Atom Enerjisi Kurulu'na (IAEA) meydan okudu. Daha sonra da 2003 yılında NPT'den çekildiğini açıkladı ve nihayet 2006'da ilk nükleer denemesini gerçekleştirdi.

43. ABD Başkanı George W. Bush'un, Irak ve İran ile birlikte "Şer Ekseni" içerisinde saydığı Kuzey Kore, geçtiğimiz günlerde geliştirdiği yeni uzun menzilli füzesi Taepodong II'nin yeni versiyonunu denedi. İlk denemesi 2006'da başarısız olan füzenin 4000-9000 km arası menzile sahip olduğu bilinmekte. Geçtiğimiz hafta ise Kuzey Kore ulusal haber ajansı KCNA'nın bildirdiği bir habere göre ülke, yeraltında başarılı bir nükleer deneme gerçekleştirdi. Haberin duyulması ile birlikte başta Güney Kore ve Japonya olmak üzere birçok ülke telaşa kapıldı. Acil güvenlik toplantıları yapan bu ülkelere Birleşmiş Milletler'i harekete geçirmeyi planlayan ABD ve Rusya da katılınca, Kuzey Kore, bir anda küçük bir canavara dönüşüverdi. Uluslararası toplumun büyük tepkisini çeken Kuzey Kore ve nükleer silah denemeleri de böylece dünya gündeminin ortasına yerleşti.

Afganistan ve Irak'ı işgal eden, gözünü İran ve Kuzey Kore'ye diken ABD, 60 yıl önceki politikalarının tam aksi yönde davranan Rusya ve nükleer başlık taşıyan bir Kuzey Kore füzesinin kapsama alanında yer alan diğer tüm devletler, bu krize ortak bir çözüm bulmak zorundadırlar. Barışçıl amaçlar gütmeyen, saldırgan bir siyaset izleyen Kuzey Kore'yi bu politikasından vazgeçirmek gerekmektedir. Tehlike hayata geçmeden önce her türlü önlem alınmalı, gerekirse Kuzey Kore izole edilmeli, bölgeye ve dünyaya kalıcı zararlar vermeden bu terörist devletin önü kesilmelidir.

Haftanın Portresi : Evo Morales

2009-05-30T00:56:00.001+03:00

Bu haftaki portre köşesinde, Bolivyalı lider ve Bolivya Devlet Başkanı Juan Evo Morales Aima'yı ele alacağız. 1959 yılında Bolivya'nın Oruro bölgesine bağlı Orinoco'da yerli halka mensup bir ailenin çocuğu olarak dünyaya gelen Morales, küçük yaşlardan itibaren çeşitli tarım kollarında çalışarak ve lama çobanlığı yaparak aile bütçesine katkıda bulunmaya başlamıştır. Bir yerli olması, okula gitmesine engel olmamış, eğitimini ihmal etmemiştir. Başkent La Paz'da sürdürdüğü öğrenimini 11. sınıfta bırakarak, askerlik hizmetini yerine getirmek üzere orduya katılmıştır. 1960-1980 arası dönemde birçok darbe yaşayan Bolivya'da Morales'in askerliği sırasında da Juan Pereda Asbun ve David Padilla Arancibia'nın darbeleri gerçekleşmiştir. Bu darbelerden bir hayli etkilenen Morales'in de siyasi görüşleri böylece oluşmaya başlamıştır. Askerlik sonrası köyüne ve toprağına döndüğünde, El Nino kasırgasının hayat şartlarını değiştirdiğini gördü ve Morales ailesi yeni bir hayata başlamak amacıyla Orinoco'yu terk edip Cochabamba'ya yerleşti. Bölgenin isminden de anlaşılacağı üzere Morales ailesi burada "koka" çiftçiliğine başladı. Coca cola üretiminden ilaç sanayisine, uyuşturucudan endüstriyel gereksinimlere uzanan geniş bir skalada kullanılan koka bitkisi, Morales'in hayatında önemli bir yere sahiptir. Zira bu bitki sayesinde Evo Morales, kısa süre sonra politikaya geçiş yapacağı alan olan sendikacılık ile tanışmıştır.

Futbolu çok seven ve bir dönem Fraternidad futbol kulübünün takım kaptanlığını yapan Morales, 1980'li yılların başında spor federasyonu sendikasının genel sekreterliğine getirildi. Daha sonra Koka İşçileri Sendikası genel sekreterliği yapan Morales'in liderlik özelliklerinin belirginleşmeye başlaması ve önceki görevlerindeki başarıları bir anda kendisini üne kavuşturdu. Yerli halkın çıkarlarını savunması ve korkusuzluğu bir takım çevreler tarafından hoş karşılanmamaktaydı. İstikrarsız Bolivya hükütmetlerinin, kartellerin ve güçlü iş çevrelerinin eline düşmesi sonucunda Evo Morales hapse atıldı ve bunu müteakiben acımasızca dövüldükten sonra öldü sanılarak bir araziye bırakıldı. Kendisini bulan köylüler, 15 yıl sonra başa gelecek devlet başkanını kurtardıklarından habersizdiler...

1995'de sosyalist görüşleriyle bilinen Morales, 1997 parlamento seçimlerinde Sosyalizme Doğru Hareket (Movimiento al Socialismo-MAS) adlı seçim ittifakının parlamenteri olması yönünde davet aldı. Seçim sonrası milletvekili olan Morales, 2000 yılındaki MAS kongresinde mevcut genel başkan karşısında kazandığı seçim zaferiyle partinin başına geçti. Kapitalist ve Amerikancı kesimlerin giderek güçlendiği, Bolivya'nın çoğunluğunu oluşturan fakir yerli halkın haklarının hiçe sayıldığı bir ortamda Morales, yerli düşünceleriyle sosyalizmi birleştirerek insanların sempatisini kazandı. Parlamentoda yer aldığı yıllar boyunca yerli halkın zararına olacak hiçbir kanun tasarısına onay vermedi ve böylece halk gözündeki itibarı da giderek arttı. 2002'deki başkanlık seçimlerinde geleneksel partileri büyük bir şoka uğratarak ikinci olan Morales, ülke genelinde sevinç gösterileri ve kutlamalar yapılmasına neden oldu.

Evo Morales'in yükselişi burada duracak gibi gözükmüyordu. Zira Amerika'nın La Paz Büyükelçiliği tarafından hazırlanan bir raporda Morales'in ileride daha önemli yerlere gelmesinin muhtemel olduğu ve buna karşı önlemler alınması gerektiği yazılmıştı. Fakat bu uyarılara aldırış etmeyen ABD, cumhurbaşkanı Carlos Mesa'nın istifa etmesi üzerine 18 Aralık 2005 günü yapılan başkanlık seçimlerinde oyların %53'ünü alarak iktidara gelen Morales'in kazandığı başarıya şaşırmış görünüyordu. Arka bahçesinde Venezuella lideri Hugo Chavez ve 60 yıllık düşmanı Fidel Castro'nun yanına eklenen Evo Morales, Amerika'nın canını sıkmışa benziyordu. 2006'da göreve başlayan Bolivya'nın, 470 yıllık tarihindeki ilk yerli lider olan Morales, göreve gelir gelmez petrol şirketlerini devletleştirdi. Halkın deyimiyle "Evo", daha sonra da, maaşının yarısını almayacağını, tanıdığı tek teröristin G. W. Bush olduğunu, koka yetiştiriciliğinin serbest bırakılacağını, yerli halka imtiyazlar tanınacağını ve kapitalizmin Bolivya'dan kovulacağını açıklayarak halkın gönlünde taht kurdu. Kimi zaman parlamentodan geçmeyen yasa tasarıları için açlık grevine başladı, kimi zaman da kendisini küçümseyen ve Chavez'in taklidi olmakla itham edenlere karşı savaş başlattı. Bolivya'nın yerli halkını ezen sermaye sahiplerine ülkeyi dar eden Morales, Latin Amerika'daki sosyalist rüzgarın en önemli halkalarından biri haline geldi.

Eski yönetimin ABD ile imzalamış olduğu ticaret anlaşmasını iptal ederek, Venezuella liderliğindeki ALBA ve TCP'ye katılmış, petrol ve doğalgazdan sonra maden, orman ve tarım alanlarının da kamulaştıracağını açıklamış, göreve gelir gelmez ilk ziyaretini Küba'ya, sonrakileri de Venezuella, İran ve Libya gibi ABD karşıtı ülkelere yapmış olan Evo Morales, izlediği tüm politikalar ile kısa sürede 21. yüzyılın en önemli siyasi kişiliklerinden biri olmuştur. Bolivya; şu an için dünya siyasetine yön veren büyük güçler (ABD, Çin, Rusya vs) veya orta büyüklükte devletler (Türkiye, Brezilya, Hindistan vs) arasında sayılmasa da, genç yaşta (47) iktidara gelen Morales'in, ülkesini büyük bir hızla kalkındırması, iç ve dış baskılara boyun eğmeden gerçekleştireceği reformlarla Bolivya'nın makûs talihini yeneceği beklenmektedir. Latin Amerika'nın uluslararası politikada artan önemi, bu tür değişimlerin ve dönüşümlerin ileriki yıllarda başka ülkelerde de yaşanabilmesini mümkün kılmaktadır.

Terörizm Ne Zaman Bitecek? (5) (Taliban)

2009-05-29T00:19:00.001+03:00

Serinin beşinci yazısında, AfPak'ın (Afganistan ve Pakistan) yaşadığı tüm sorunların kaynağı olan ve Svat Vadisi başta olmak üzere Pakistan'ın birçok bölgesi ile Afganistan'ın tamamında faaliyet gösteren Taliban'ı ele alacağız. SSCB'nin Afganistan'ı işgalinden sonra ortaya çıkan, çoğunluğunu Peştunların oluşturduğu, 2001 yılına kadar Afganistan'ın kontrolünü elinde bulunduran ancak bu tarihten sonra etkinliği azalan Taliban, son dönemlerde özellikle bir dönem kendisini alenen destekleyen Pakistan'da faaliyetlerini sürdürmektedir. Taliban, Afganistan'daki NATO barış güçlerine (ISAF), ABD ve müttefiklerinin karargahlarına yaptığı saldırıların yanı sıra, Pakistan Devlet Başkanı Ali Asıf Zerdari ile yaptığı anlaşma sonucunda Pakistan'ın Svat Vadisi'ni şeriat düzeniyle yönetmeye başlamıştır. Daha önce Dünya Gündemi Analizleri'nde Taliban ve Svat Vadisi ile ilgili yaptığımız değerlendirmelerde de belirttiğimiz üzere, günümüzde terörizm dendiğinde akla gelen ilk örgüt El-Kaide ise ikincisi de Taliban'dır. Bu iki örgüt, birbirleriyle bağlantılı olarak hareket etmekte, aynı radikal islamik retoriği paylaştıklarından her alanda yardımlaşmaktadırlar. Hatta, El-Kaide lideri Usame Bin Ladin'in, Pakistan'ın Afgan sınırına 2 saatlik mesafede bulunan Taliban kontrolündeki Quetta (Kuveyta) bölgesinde diğer örgüt lideriyle birlikte saklandığı söylenmektedir.

ABD ve terörizme karşı oluşturulan koalisyonun Türkiye dahil diğer tüm üyeleri, Afganistan ve Pakistan'ın biran evvel istikrara kavuşmasını beklemekteyken, Pakistan İstihbarat Servisi'nin (ISI) Taliban'a halen destek verdiği de konuşulanlar arasındadır. Terörizmi destekleyerek, arka çıkarak, anlaşmalar yaparak bir yere varmanın mümkün olmadığını, bunu yapmakla işlerin daha kötüye gitmesine yol açılacağını da yine önceki yazılarımızda belirtmiştik. Nitekim geçtiğimiz günlerde Pakistan askeri güçlerinin, Svat Vadisi'ne yaptığı operasyonda 700 Taliban militanının öldürüldüğü açıklandı. Pakistan İçişleri Bakanı, "operasyonların tek bir terörist kalmayıncaya kadar devam edeceğini" açıkladığında, Svat Vadisi'nin Taliban kontrolüne verilmesi, ilk bakışta Pakistan tarafından Taliban'a kurulan bir tuzak olarak görülebilirdi. Ancak durum sanıldığı gibi değil. Zira böyle bir anlaşmayı yaparak başta ABD olmak üzere birçok devletin tepkisini çeken Pakistan, bana göre, hatasının ilerde ülkeyi daha da büyük bir kaosa sürükleyebileceğini görmüş ve bu yanlışından dönmeye karar vermiştir. En azından, Zerdari'nin ve diğer üst düzey yetkililerin açıklamaları bu yöndedir.

Bölgeden kaçarak mülteci olan sivillerin sayısının 300.000-400.000, terörist sayısının 8000-12000'i bulduğu bir ortamda, Pakistan hükümetinin çalışmalarına hız kazandırması ve tüm dünyayı tehdit eden terör örgütlerini ülkesinde barındırmaktan vazgeçmesi gerekmektedir. Bu bölgede terörizm, kararlı ve kesin adımlar atılmadıkça bitirilemeyecektir.

Kilit Ülke : Bulgaristan

2009-05-27T00:14:00.000+03:00

Avrupa Birliği'nin 2007'deki genişlemesinde bünyesine kattığı Bulgaristan'ın, uluslararası politikadaki önemi şu sıralarda yükselişe geçti. Zira Bulgaristan, AB üyesi olmanın getirileri, komşularıyla olan ilişkilerinde tutturmuş olduğu ölçü ve Batı ile Rusya arasında kurmaya çalıştığı denge sayesinde Balkanlar'da ve Karadeniz havzasında giderek daha kilit bir role soyunmakta. Bu rolünün pekişmesine en büyük katkıyı sağlacayak olansa, Azerbaycan ve İran petrolünü, Türkiye üzerinden Avrupa'ya taşıyacak olan Nabucco Boru Hattı Projesi'dir. Nabucco sayesinde Balkanlar ve özellikle Doğu Avrupa, enerjide Rusya'ya olan bağımlılıklarını azaltmayı amaçlamaktadırlar. Türkiye'den sonra, projedeki en önemli ülke Bulgaristan'dır. Zira petrolü Avrupa'ya ulaştıracak olan ülkenin, AB üyesi olması Nabucco'nun etkin ve başarılı bir proje olmasının yolunu açacaktır.

Rusya'yı "by-pass" etmek suretiyle enerjinin Doğu'dan Batı'ya taşınması, şüphesiz Ruslara hamle yapma şansı tanımaktadır. Rusya Federasyonu (RF), öncelikle devlet kontrolündeki enerji şirketi Gazprom ve alt kuruluşları vasıtasıyla Nabucco Projesi'nde hisse sahibi olan şirketlerin bir kısım hisselerini satın almaya çalışmıştır. Bunda kısmen başarılı olsa da, Azerbaycan ve İran'ı tüm çabalarına rağmen ikna edememiştir. Bu silahı geri tepen RF, daha sonra Nabucco'ya alternatif başka yollar ve boru hattı projeleri üretmiştir. Bunlardan en önemlisi olan Güney Akım, Karadeniz'in altına döşenmesi planlanan boruları Bulgaristan'ın Varna kentinden karaya çıkarmayı amaçlamaktadır. 2008 yılında anlaşmaları yapılan Güney Akım'ın, Bulgaristan'dan sonra Yunanistan, İtalya ve Avusturya'ya ulaşması planlanmıştır.

Nabucco ve Güney Akım Projeleri'nin ikisinde birden yer alan kilit ülke Bulgaristan'ın yakın gelecekte bir seçim yapmak zorunda kalması muhtemeldir. Zira ucuz ve güvenilir enerjiye hasret kalan Avrupa'nın, Rus tehdidini görmezden gelmesi imkansızdır. Bu durumda AB üyesi Bulgaristan'ın, Avrupa'dan ve Rusya'dan gelecek baskılar yüzünden kendi başına karar alması zorlaşacak, daha fazla baskı ve yaptırım uygulayan tarafın dediği olacaktır. Son olarak, "Enerji Savaşları"nın hiçbir zaman gerçek savaşa dönüşme ihtimali bulunmadığını, bunun ekonomik ve dış politik bir silah olduğunu belirtip, devletlerin dış politikada karar alma süreçlerini etkileyen "Enerji" unsurunun, 21. yüzyılın ortalarına dek gündemi oluşturacağı öngörüsünde bulunabiliriz.

27 Mayıs 1960

2009-05-27T00:05:00.001+03:00

49 yıl önce, devleti yöneten onurlu ve vatansever insanları, darbe yoluyla deviren, onlara yapmadık işkence, çektirmedik eziyet bırakmayan ve haysiyetleriyle oynayanları Türk milleti affetmiş görünse de, tarih affetmeyecektir. 27 Mayıs ihtilalinin 49.yıl dönümünde Türk demokrasisine yapılmış olan bütün müdahaleleri esefle kınıyor; merhum Menderes, Zorlu ve Polatkan'ın aziz hatıraları önünde hürmetle eğiliyorum...

Terörizm Ne Zaman Bitecek? (4) (Çad)

2009-05-25T00:15:00.000+03:00

İlgi gören serimizin dördüncü halkasına, Afrika jeopolitiğinde önemli bir yere sahip olan Çad Cumhuriyeti ve Çad hükümetine karşı mücadele eden isyancı Direniş Güçleri Birliği'ni ele alarak devam ediyoruz. Çad, coğrafi konum itibariyle Afrika'nın kilit bir bölgesinde yer almaktadır. Her yıl bir veya birkaç köşesinde darbeler yapılan, silah sesi hiç dinmeyen kara kıtada, Soğuk Savaş'ın bitimiyle birlikte büyük güçler arasında oluşmaya başlayan güç mücadelesi ve rekabet, 1990'ların başında ülkede petrol bulunması ile yeni bir boyuta taşınmıştır. 20. yüzyıl boyunca Fransız boyunduruğu altında kalan birçok Afrika ülkesi gibi Çad'da da demokrasinin bırakın olgunlaşmayı, yeşermeyi bile başaramadığı göze çarpmaktadır. Sorunlu bölgelerin tam ortasında yer alması da Çad'ı istikrarsız hale getiren bir diğer etkendir. Nitekim 2008 yılında Sudan'ın Darfur bölgesinden 280 bin ve Orta Afrika Cumhuriyeti'nden 55 bin müteci Çad'a göçmüştür. Bunun yanı sıra ülkede devlet başkanı İdris Debi'yi ve hükümeti devirmeye çalışan gerillalar, 17o binden fazla Çad'lının ülke içinde başka yerlere göç etmesine sebep olmuştur.

1990 yılında Fransa, Libya ve Sudan tarafından desteklenen bir darbe ile iktidara gelen Debi, görevde kaldığı süre boyunca Çad'a barış ve huzur getirmeyi başaramadığı gibi, Sudan'daki sorunları ve bilhassa 2003 yılında başlayan Darfur olaylarını kışkırtmak suretiyle fırsattan istifade etmeye çalıştı. Bu tarz durumlarla ilk defa karşılaşmayan diğer komşu ülkeler de Çad içerisindeki isyancı güçlere askeri teçhizat ve para yardımında bulunmaya başladı. Sonuç olarak hükümet güçlerine karşı savaşan onlarca gerilla grubu ortaya çıktı ve bu gruplar kanlı saldırılarla meşruiyet kazanmaya çalıştı.

2009'a gelindiğinde ise çatışmaların hız kesmesini bekleyenler bir kez daha yanıldılar. Zira çevre ülkelerdeki sorunlara el atan Çad'ın, kendi iç sorunlarına el atan birilerinin çıkması da gayet doğaldı... Bu bilgiler ışığında yapabileceğimiz öngörü ise; Çad'daki bu şartların, Afrika'nın tamamı açlık, sefalet, savaş ve kuraklıktan kurtarılıncaya kadar devam edeceğidir. Darfur'daki durum kötüleşirken Çad'ın, Nijer'in veya Orta Afrika Cumhuriyeti'nin sorunlarının hallolmasına imkan yoktur. Hatta suçlamalar ve kışkırtmalar devam ettiği takdirde, yakın bir gelecekte yaşanması muhtemel Çad-Sudan çatışmasının önüne geçmek için, süper güçlere Afrika'da yeniden ihtiyaç olabilir.

Uzun Menzilli Füze Denemeleri

2009-05-22T00:15:00.013+03:00

Son yıllarda sıkça duyduğumuz bir olay haline gelen "Uzun Menzilli Füze Denemeleri", Dünya Gündemi'nde önemli yankılar yaratmaktadır. Alışıldığı üzere bu tür deneyleri genellikle Rusya Federasyonu, uçsuz bucaksız steplerde yapmakta, bazen de nükleer başlık kullanarak nüfus yoğunluğu sıfıra yakın olan topraklarına kırmızı, yeşil, turuncu gibi çeşitli renklerde kar yağdırmaktadır. Rus basınında her yıl en az bir kez yer alan bu tür haberler, yabancı basınlar tarafından da ilgiyle takip edilir olmuştur. Ancak son günlerde daha ilginç bir takım füze denemeleri gündemde kendine yer bulmakta. Örneğin Kuzey Kore'nin fırlattığı ve parçalarının başarılı bir şekilde Japon Denizi'ne döküldüğünü açıkladığı uzun menzilli füzesi, yabancı basında (özellikle ABD) fırlatılanın füze değil, uydu olduğu şeklinde yer almıştır. Buna rağmen ABD, Güney Kore, Japonya ve Çin teyakkuza geçmiş, denemenin ayrıntılarını öğrenmeye çalışmıştır.

Benzer denemelerin bir yenisi geçen hafta Hindistan tarafından gerçekleştirildi. Pakistan ile arasındaki Keşmir Sorunu yüzünden "uluslararası arenadaki en gergin yay" olarak nitelenen Hindistan'ın bu denemesi de tıpkı Kuzey Kore'ninki gibi, uluslararası camia tarafından tepkiyle karşılanmıştır. Rusya, Hindistan ve Kuzey Kore'den sonra İran da adı geçen devletlerden geri kalır bir yanı olmadığını haykırırcasına uzun menzilli balistik füze denemesinde bulundu. ABD Savunma Bakanı Robert Gates, denemenin başarılı olduğunu açıklarken, ABD'nin bu tür deneyleri çok yakından takip ettiğini de kanıtlamış oldu.

Kısa, orta ve uzun menzilli balistik füzelerin önemi, bu makinelere monte edilen nükleer başlıklardan kaynaklanmaktadır. Karadan karaya, karadan havaya vs gibi çeşitleri bulunan füzelerin, nükleer aparatları ile birlikte yaratacağı hasarın boyutları korkunç olacaktır. Dünya kamuoyunu, Soğuk Savaş'tan bu yana en çok korkutan olgu olan nükleer savaş, belki de hiçbir zaman gerçekleşmeyecektir. Ancak bu denemelerin, çatışmaların muhatabı olan, kötü üne sahip ülkeler tarafından şov amaçlı da olsa yapılmaları bile tedirginlik yaratmaktadır. Kuzey Kore-Güney Kore, Pakistan-Hindistan, İran-İsrail, Rusya-NATO gibi en ufak bir kıvılcımda patlamaya hazır bombaların üstünde oturan dünya için bu deneyler, büyük önem taşımaktadır. Bir gün İran'ın deney amaçlı fırlattığı (muhtemelen birden çok nükleer başlık taşıyan) Şahap-3 füzelerinden birinin İsrail'i yanlışlıkla vurması, Orta Doğu ve dünya açısından çok vahim sonuçlar doğurabilir. Bu yüzdendir ki, uranyum zenginleştirmek suretiyle nükleer güce erişen devletlerin, silahları sınırlandırılamasa da, deneylere yönelik bir takım tedbirler alınmalı, uzun menzilli füze denemeleri bazı koşullara bağlanmalı ve uymayanlara karşı da caydırıcı yaptırımlar uygulanmalıdır. Daha doğrusu varolan kuralların hayata geçirilmesi için önemli adımlar atılmalıdır.

:BİLGİ NOTU:
-----------------------------------------------------------------------------------------
SRBM : Short-range Ballistic Missile (Kısa Menzilli Balistik Füze) -- 1000 km'den az-- Agni I/Hindistan, Jericho I/İsrail, Yıldırım I-II/Türkiye, İskender/Rusya, Şahab2/İran, Pakistan, ABD, Güney Kore
MRBM : Medium-range Ballistic Missile (Orta Menzilli Balistik Füze) -- 1000-3000 km --Agni II/Hindistan, Jericho II/İsrail, Şahab 3/İran, Şahin I/Pakistan, Çin, Kuzey Kore
IRBM : Intermediate-range Ballistic Missile (Uzun Menzilli Balistik Füze) -- 3000-5000 km -- Agni III/Hindistan, Dong-Feng IV/Çin, Pakistan, Kuzey Kore, ABD, Fransa
SLBM : Submarine-launched Ballistic Missile (Denizaltıdan atılan Balistik Füze) -- menzili çeşitlilik arzeder -- Fransa, Çin, Rusya, İngiltere, Hindistan, ABD
ICBM : Intercontinental Ballistic Missile (Kıtalararası Balistik Füze) -- > 5.500 km -- Rusya, ABD, İsrail, Hindistan, Kuzey Kore, İran, Fransa, İngiltere ve Çin tarafından geliştirilen onlarca türü bulunmaktadır

Avrupa Parlamentosu Seçimleri'ne Doğru

2009-05-20T00:14:00.002+03:00

Avrupa Birliği'nin ana organlarından biri olan ve birliğe üye ülke vatandaşlarının oylarıyla belirlenen Avrupa Parlamentosu, 2004 yılından sonraki ilk seçimini gerçekleştirecek. Bazı üyelerin geleneksel seçim günlerindeki farklılıklar nedeniyle 4, 5, 6 ve 7 Haziran'da yapılacak olan seçimlerde, dünya tarihinin en geniş katılımlı uluslararası seçimi sonrası oluşacak parlamentoda 500 milyona yakın insan temsil edilecek. 736 üyeli Avrupa Parlamentosu'nun (AP), 97 üyesi 4 Haziran Perşembe günü İngiltere ve Hollanda'da, 12 üyesi 5 Haziran Cuma günü İrlanda ve Çek Cumhuriyeti'nde (1.gün), 54 üyesi 6 Haziran Cumartesi günü Letonya, İtalya (1.gün), Malta, Güney Kıbrıs Rum Kesimi, Slovakya ve Çek Cumhuriyeti'nde (2.gün), 561 üyesi ise 7 Haziran Pazar günü İsveç, Romanya, Slovenya, Portekiz, İtalya (2.gün), Avusturya, Polonya, Lüksemburg, Yunanistan, Litvanya, Fransa, Finlandiya, Macaristan, İspanya, Danimarka, Almanya, Estonya, Belçika ve Bulgaristan'da yapılacak seçimlerle belirlenecek. Her ne kadar seçim sonrasında daha kapsamlı bir değerlendirme yapacak olsak da, Avrupa'yı saran seçim havasını şimdiden solumanın faydalı olacağını düşündüğümden Dünya Gündemi Analizleri'nde bir anket başlattım. Yaklaşık 2 hafta süren ankette okurlara : Avrupa Parlamentosu Seçimleri'nde oy kullanacak olsanız hangi partiyi desteklerdiniz? sorusu yöneltildi. Daha önceki anketlerde katılımın sınırlı sayıda olması ( en fazla 32 kişi) bu sorunun da fazla insana ulaşamayacağını düşündürmüşse de, soruyu 64 kişinin cevaplamış olması sonuçların daha sağlıklı değerlendirilmesi açısından önem taşımaktadır.

Fransa Devlet Başkanı Nicolas Sarkozy ve Almanya Başbakanı Angela Merkel'in görüş birliği yapmışcasına Türkiye'ye AB üyeliği değil, imtiyazlı ortaklık verilmesinden yana olduklarını açıklamalarına rağmen, Türkiye'nin er ya da geç Avrupa Birliği'nin bir üyesi olarak kabul göreceğini düşünenlerdenim. Hatta bu üyeliğin, Türkiye'nin AB hedefinden vazgeçmeye yöneldiği bir dönemde gerçekleşeceği ve kendi şartlarımızın da dikkate alınacağı kanaatindeyim. Durum böyle olunca 2009 AP Seçimleri'nde olmasa da 2013'te veya en kötü ihtimalle 2018'de Türk vatandaşlarının da oy kullanacağını öngörmek yanlış olmayacaktır. Dolayısıyla 86 yıllık tarihimizde sağ, sol, muhafazakar, liberal, demokrat vs.. görüşlerde olan partilere oy vermeye alışkın olan Türk insanının AP seçimlerinde kimi destekleyeceği de bir muammaya dönüşmektedir. Anket sorusuna verilen karışık cevaplar bunun bir göstergesi sayılabilir. Ancak yine de geleneksel görüşlerin Türk insanı nezdinde daha itibarlı olduğu gerçeğini de atlamamak gerekmektedir. Zira soruyu cevaplayanların %29'u Yeşiller'i (Greens) desteklerdim derken, %29 Liberal-Demokrat İttifakı (ALDE) ve %18 Sosyalist Parti (PES) seçenekleri işaretlenmiştir. Toplamda %76'ya ulaşan bu üç partiyi, %9 ile Hristiyan Demokratlar (Halk Partisi), %7 ile Birleşik Sol (GUE) ve %4 ile Diğer partiler takip etmiştir.

AP Seçimleri'nde Almanya, Hollanda, Belçika ve İsveç gibi ülkelerde yaşayan çok sayıda Türk vatandaşı da oy kullanacaktır. Seçimler sonuçlandıktan sonra Avrupa'daki Türkler'in oy kullanırken nelere dikkat ettiklerine dair analizlere de yine Uluslararası İlişkiler ve Dünya Gündemi Analizleri'nden ulaşabilirsiniz.

Terörizm Ne Zaman Bitecek? (3) (ETA)

2009-05-18T00:21:00.000+03:00

Yazı dizisinin FARC-ELN ve LTTE'yi konu alan ilk iki değerlendirmesinden sonra bugün de İspanya ve ETA örneğini ele alacağız. İspanya'nın Bask Bölgesi'nde ayrılıkçı mücadelesini uzun yıllardır sürdüren ETA (Euzkadi Ta Askatasuna) son dönemlerde eski gücünü yitirmiş durumdadır. İspanya'nın Avrupa Birliği'ne üye olmasıyla birlikte terör örgütüne üstü kapalı desteğini kesmek zoruda kalan Fransa, şimdilerde İspanyol Hükümeti ile birlikte örgütün üst düzey yetkililerine karşı operasyonlar düzenlemektedir. ETA'nın siyasi ve askeri kadrolarını birer birer yakalayan yetkililer, örgüte darbe üstüne darbe indirmektedir. Öyle ki, operasyonlarda elde edilen başarılardan sonra, son yakalanan ETA sorumlusunun 24 yaşında olduğu da sızan haberler arasındadır. ETA'nın lider kadrolarındaki bu çöküş elbette örgütün eylemlerine son vereceği anlamına gelmez. Ancak epeydir ses getirecek bir faaliyette bulunmamış olmaları terörizmin sonlanabileceğine yönelik önemli bir işarettir.

Fakat madalyonun bir de diğer yüzüne bakmakta yarar var. Zira Bask Bölgesi'nde, 1 Mart 2009 tarihinde gerçekleştirilen seçimlerde, ETA'ya yakın olan partilerin ve milliyetçi kesimin başarısızlığa uğraması ve merkezi hükümete yakın bir iktidarın göreve başlayacak olması örgütün mücadele hırsının ve direncinin artabileceğini akıllara getirmektedir. Siyasi arenada İspanyol hükümetine yakın politikalar izlenmesi, Bask halkının kazanmış olduğu birtakım hakların kaybına yol açacak olursa işte o zaman daha büyük gerginliklerin ve çatışmaların başlayabileceği öngörüsünde bulunabiliriz. Dolayısıyla kısa vadede (2-5 yıl) ETA'nın fiilen de olsa varlığını sürdüreceğini söyleyebiliriz. Sonuçta, "dünya üzerindeki çözülmemiş anlaşmazlıkların ve bu yüzden başvurulan terörizmin en son biteceği yerlerden bir tanesi Bask Bölgesi /İspanya'dır" tabirini kullanmak bu görüşlerimizle örtüşecektir.

Haftanın Portresi : Cengiz Aytmatov

2009-05-16T00:32:00.005+03:00

İki haftada bir yayınlamaya başladığımız portrelerimizde bu hafta, ölümünün birinci yılında merhum yazar, politikacı ve düşünür Cengiz Aytmatov'u siyasi yönleriyle anlatmaya çalışacağız.

Kırgızistan’ın başkenti Bişkek’e bağlı Şeker Köyü’nde 1928 yılında dünyaya gelen Cengiz Aytmatov, Stalin’in “temizlik” harekâtının kurbanı olan bir babanın çocuğudur. Babasız büyümesi çok küçük yaşlardan itibaren çalışmaya başlamasına neden olmuştur. Siyasi hayatının ilk görevi, 1942’de Köy Sovyeti Kolhozu Sekreterliği’dir. Böylece henüz 14 yaşındayken Komünist Parti ile tanışmıştır. Edebiyat hayatına 1952’de başlayan Aytmatov, babasının Stalin muhalifi olması sebebiyle öğrencilik yıllarında güçlükler yaşamıştır. 1958’de Kruşçev’in yürüttüğü anti-Stalinist kampanya ile birlikte Sovyetler Birliği Komünist Partisi’ne (SBKP) ve Yazarlar Birliği’ne kabul edilmiştir. Bu tarihten sonra Rus ve Kırgız yazarlar arasındaki yerini pekiştirmiş, içinde Lenin ve Büyük Sovyet Edebiyat ödülleri de bulunan sayısız başarı kazanmıştır.

1978 yılında Yüksek Sovyet Prezidyumu tarafından Sosyalist İşçi Kahramanı unvanına layık görülmüştür. Sovyetler Birliği’nin son dönemlerinde siyasi yaşamındaki faaliyetlerde büyük artış görülmüş, Gorbaçov’un iktidarıyla birlikte önce Sovyet Parlamentosu Kültür ve Ulusal Diller Komitesi Başkanlığı’na sonra da Sovyet Yazarlar Birliği Sekreterliği’ne getirilmiştir. 1989’da politik kariyerinin zirvesinde SBKP Genel Sekreteri Mihail Gorbaçov’un beş danışmanından biri olarak görev yapmıştır.

Aytmatov, Gorbaçov’un dağılmakta olan Sovyetler Birliği’ni kurtarmak amacıyla ortaya koyduğu ve “Yeniden Yapılandırma” anlamına gelen fikir akımı Perestroyka’nın teorisyenlerindendir. Öyle ki, bir röportajında bununla ilgili düşüncelerini açıklarken: “Perestroyka başarılı olsaydı SSCB, Avrupa Birliği benzeri bir yapıya dönüşecekti” demiş, Avrupa Birliği’ni insanlık tarihinin en önemli gelişmesi olarak değerlendirmiştir. Aytmatov’un siyasi görüşlerinde Sovyetler Birliği ve Sosyalist İdeoloji önemli yere sahiptir. SSCB’yi hiçbir zaman kötülememiş, Kırgızistan’ın ve tüm Orta Asya’nın gelişimlerine olan Sovyet katkısını görmezden gelmemiştir. Orta Asya ülkelerinin Batı ile olan ilişkilerine de önem veren Aytmatov, Orta Asya için Batı’nın öncelikle Rusya Federasyonu olduğunun unutulmaması gerektiği görüşünü de savunmuştur. Rusya ve Orta Asya ülkelerini aynı gemide yolculuk eden insanlara benzetmiş, Rusya’nın geminin ön tarafında diğerlerine yol gösterdiğinden bahsetmiştir.

Orta Asya’daki son gelişmeler üzerine yapılan bir röportajında ise Asya’nın jeopolitik önemini vurguladıktan sonra, günümüzde yaşanan tehlikelere dikkat çekmiştir. Özellikle Kırgızistan’daki aşırı dinci bazı grupların faaliyetlerini eleştirmiş, İslam dininin bölgede belirleyici unsur olmaması gerektiğini söylemiştir.

1990, Cengiz Aytmatov’un diplomasiye geçiş tarihidir. SSCB’nin son dönemlerinde büyükelçiliğe geçmesi, Gorbaçov ile ters düştüğü yönündeki tartışmalara yol açmıştır. Ancak edebiyat hayatına verdiği uzun süreli arayı sona erdirmek için düşük yoğunluklu bir yurtdışı görevi istemiyle yakın dostu Gorbaçov’a başvurduğu bilinmektedir. 1991’e kadar Sovyetler Birliği’nin ve dağılma sonrasında da bir süreliğine Rusya Federasyonu’nun Benelux ülkeleri (Belçika, Hollanda, Lüksemburg) ve Fransa’dan sorumlu büyükelçiliğini yapmıştır. 1994’ten itibaren Kırgızistan Cumhuriyeti’nde büyükelçi olarak görev yapmaya başlayan Cengiz Aytmatov; Fransa, Hollanda, Belçika ve Lüksemburg büyükelçiliklerinin yanı sıra Kırgızistan’ın NATO, Avrupa Birliği ve UNESCO’daki temsilciliklerini de üstlenmiştir. Bunun yanında, Avrupa Birliği’nin tüm Asya ülkeleri için bir model olabileceği görüşünü de savunmuştur. Globalleşmenin kaçınılmaz bir süreç olduğu ve bunu reddetmekle değil gelişmelere ayak uydurmakla başarı elde edilebileceği görüşlerine sahiptir. Ayrıca Sosyalist Realizm, Neo-Leninizm ve Reformist Komünizm gibi teorilerden de etkilendiği bilinmektedir.

Aytmatov, Kırgızistan’ın en büyük dostunun Rusya olduğunu ve bu dostun en değerli hediyesinin de Rusça olduğunu belirtmiştir. Eserlerinde Rusçayı çok etkin bir şekilde kullanan Cengiz Aytmatov, başka dillerde yazmayı düşünmemiş, Latin ve Kiril Alfabelerinin birlikte kullanılmalarının yalnızca Latin Alfabesinin kullanılmasından daha yararlı olacağını belirtmiştir.

Cengiz Aytmatov, eski Sovyet coğrafyasında meydana gelen yumuşak (renkli) devrimleri, devletler için zararlı faaliyetler olarak değerlendirmiştir. Oğlu Asker Aytmatov, babasının zararlı olarak nitelediği bu faaliyetlerden biri olan ve Kırgızistan’da 2005 yılında meydana gelen Lale Devrimi sonrasında Dışişleri Bakanlığı görevini bırakmak zorunda kalmıştır. Aytmatov, bu olay sonrasında siyasi yaşantısına bir süre ara vermiştir. Yeni yönetimin ilk zamanlarının ardından iade-i itibar yapılan Cengiz Aytmatov, 2008 yılının Mart ayına kadar diplomatik görevini sürdürmüştür. Bu tarihte herhangi bir açıklama yapılmaksızın görevinden alınmıştır.

Bir televizyon kanalının çektiği belgeselde ata binerken rahatsızlanan ve tedavisine Almanya’nın Nürnberg şehrinde devam edilmek üzere 16 Mayıs’ta hastaneye kaldırılan “Çıngız-Ata” 10 Haziran’da hayata veda etmiş, uçmağa varmıştır. Türk Dünyası’nı yasa boğan, cenaze törenine binlerce insanın katıldığı büyük yazarın vefatı tüm dünyada yankı uyandırmıştır. Gorbaçov, yazara övgüler yağdırmış, Rusya Devlet Başkanı Dimitri Medvedev ve Başbakan Vladimir Putin, Aytmatov’un vefatından büyük üzüntü duyduklarını belirtmişlerdir.

Vefatının üzerinden geçen bir yılda Türk Dünyası onu ve eserlerini unutmamış, bilakis ruhunu zihinlerde yaşatmıştır.

İspanya ve Avrupa Birliği

2009-05-15T14:06:00.001+03:00

İspanya'nın Avrupa Birliği içerisindeki konumu çoğu kez tartışmalara konu olmuştur. Birliğe 1986 yılında katılan İspanya'nın, Franco'nun diktatörlüğü ile sonuçlanan bir İç Savaş yaşamış olması, Bask, Katalunya gibi ayrılıkçı bölgeleri barındırması akıllarda soru işaretleri oluşturmaktaydı. Buna rağmen AB politikalarına çok rahat uyum sağlayan ve birliğe entegre olmada sorun yaşamayan İspanya, yine de Almanya ve Fransa'ya oranla sözü pek dinlenmeyen bir ülke konumunda. Herkesin hatırlayacağı, yakın tarihli bir örnekte İspanya Başbakanı Jose Luis Zapatero, Türkiye'nin AB'ye tam üyeliğini desteklediklerini açıklamıştı. Başbakan Recep Tayyip Erdoğan ile aralarındaki sıkı dostluğun, bu açıklamada etkisi olmuşsa da geçtiğimiz günlerde Erdoğan'ın "dostu" sayılamayacak bir devlet başkanından, Nicolas Sarkozy'den, Zapatero'nun tam tersi yönde bir beyanat geldi. Almanya Başbakanı Angela Merkel'in de desteklediği Sarkozy, Türkiye'ye ancak imtiyazlı ortaklık teklif edilebileceğini belirtmişti.

Avrupa Birliği'nin İspanya gibi küçük ortaklarının diğer büyük üyelerin yanında etkisiz kalmasının, bu devletlerin sorunları ile doğru orantılı olduğu kanaatindeyim. Zira AB, birçok açıdan birliğe yeni sorunlar ithal etmemeyi, varolan sorunların çözümüne destek olmayı genel politika olarak belirlemiştir. Türkiye'nin 70 milyonu aşan nüfusu ve 3 milyondan fazla işsizi barındırması Merkel ve Sarkozy'nin elini güçlendirmektedir. Keza İspanya'nın ayrılıkçı bölgelerindeki sıkıntıların hala giderilememiş olması da bu ülkenin AB içerisindeki konumunu zayıflatmaktadır.

13 Mayıs Çarşamba günü, Türkiye Kupası Finali ile aynı gün oynanan İspanya Kral Kupası Finali (Copa Del Rey), Katalan takımı Barcelona ile Bask takımı Athletic Bilbao'yu karşı karşıya getirdi. Karşılaşma başlamadan hemen önce okunan İspanyol Milli Marşı'nı protesto eden ve maç sırasında, üzerinde "Avrupa'nın milletleriyiz. Hoşçakal İspanya" yazan pankart açan bir grup, Barcelona'nın 4-1 kazandığı maçtan sonra da olay çıkardı. Ayrılıkçı grupların elini güçlendiren, merkezi hükümeti ve devleti zor durumda bırakan bu tarz olaylar yüzünden İspanya, AB içerisinde hak ettiği değeri bulamamakta, olması gereken yere ulaşamamaktadır. Aynı sorunları bir gün AB'ye üye olduğunda Türkiye'nin de yaşamaması için yapmamız gereken şey ise, bu meseleleri bir an evvel halletmektir.

14 Mayıs 1950 - 14 Mayıs 2009

2009-05-14T12:02:00.001+03:00

14 Mayıs 2009 Perşembe günü, Türk Demokrasi Tarihi açısından mihenk taşı sayılabilecek, siyasi tarihimizin dönüm noktalarından birinin yıl dönümünü, 14 Mayıs 1950 Parlamento Seçimleri'nin 59. yılını teşkil etmekte. 14 Mayıs 1950'de yapılan milletvekili genel seçimlerinde Demokrat Parti %52'lik oy oranı ile tek başına iktidara gelmiş, Türkiye Cumhuriyeti tarihinin ilk demokratik seçimlerini büyük farkla kazanmıştır. Bir demokrasi sınavı olan bu tarihten sonra Türkiye'nin 1923'ten günümüze dek sürdürdüğü dış politikanın en önemli kalıcı adımları atılmıştır. 1960'ta, askeri darbe ile yönetimden uzaklaştırılan, lideri, dışişleri bakanı ve maliye bakanı idam edilen DP, aradan geçen 59 yılda büyük çalkantılara sahne olmuş, aynı ekolden geldiği iddiasını taşıyan Adalet Partisi ve sonrasında kurulan Doğru Yol Partisi, Demokrat Parti'nin Türk Milleti bazındaki kredisini kullanarak iktidara gelmiştir. Günümüzdeki Demokrat Parti imajını, eski milletvekili Mehmet Dülger'in ifadesiyle, demokratlık, serbest piyasa ekonomisinden yana olma, ölçülü muhafazakarlık ve ölçülü milliyetçilik olarak tanımlamak ve bu özellikleri taşıyanları Demokrat Partili olarak nitelemek mümkündür.

Bu konunun Dünya Gündemi Analizleri'nde yer almasının yadırganabileceğini düşünerek, normal yayın günlerinden farklı bir zamanda, 14 Mayıs Perşembe günü, yalnızca bir dönemin global politikalarında (bknz. Kore Savaşı, NATO, AB, Kıbrıs vs..) söz sahibi olmuş bir partinin bugünüyle ilgili şahsi görüşümü açıklamak amacıyla bu yazıyı kaleme alıyorum.

14 Mayıs 1950'den 59 yıl sonra 16 Mayıs 2009'da, bu köklü parti, olağanüstü genel kurula gidiyor ve bu kongrede mevcut genel başkan, 28 Şubat sürecinde darbeden yana tavır koyanlara karşı yarışıyor. Gerçek Demokrat Partili bireylerin, kongrede kimi destekleyeceklerini tahmin etmek çok da zor olmasa gerek...

İsrail ve Ermenistan

2009-05-13T00:20:00.000+03:00

Geçtiğimiz hafta Türk kamuoyunca çok ilginç yorumlanan bir haber dikkatimi çekti : İsrail'den Jest! Haberde; "Ermeni iddialarının İsrail Parlamentosu'nda (Knesset) görüşülmesinin reddedildiği, olayların Knesset'teki siyasi tartışmalarla değil, açık görüşmeler ve tarihi verilerle incelenmesi gerektiği" yer almaktaydı. Kısaca İsrail parlamentosu, ülkede yaşayan Ermenilerin, 1915 olaylarını İsrail'in "soykırım" olarak tanıması yönündeki baskısını kibar bir siyasi dille reddetti. Ancak işin ilginç yanı, bu olayın Türkiye'deki yansımaları oldu. İsrail'in sözde Ermeni Soykırımı'nı tanımadığına ilişkin haberler yayınlandı ve bunun İsrail tarafından Türkiye'ye yapılmış bir jest olduğu vurgulandı.

Fakat genellikle buzdağının görünen tarafına aldanan Türk kamuoyu ve medyası, bir kez daha İsrail'in bu taktiksel ağına düştü. Dünya Gündemi Analizleri'nin ilk yazılarından biri olan "Kosova" başlıklı değerlendirmemizde de kısaca değindiğimiz, "Yahudilerin dünyada soykırıma uğramış tek halk olduğundan yola çıkan İsrail'in ajitasyon politikası", bir kez daha kendini tekrarladı. İsrail'in dünya üzerindeki varlığının ilk ve neredeyse tek sebebi olan "soykırım", başka bir milletle de anıldığı takdirde İsrail'in varlık sebebini yitirme olasılığı doğacağından, İsrail, soykırım üzerinden politika gütmekte olan hiçbir devlete sıcak bakmamaktadır. Dolayısıyla Knesset'te alınan bu karar Türkiye'ye yapılmış bir jest gibi görünse de altında yatan sebepler farklıdır. Bunu görüp doğru şekilde analiz edebilmek için büyük bir uzman olmaya gerek yoktur. Öyle ki İsrail'in bu tavrının gelecekte de değişmeyeceğini ve özellikle İsrail'deki milliyetçi hükümetin, sol partiler tarafından ara sıra gündeme getirilen bu tarz tekliflere sıcak bakmayacağını söylemek yerinde bir tesbit olacaktır.

İslam Dünyası'nın Yeni Lideri Mısır (mı ?)

2009-05-11T00:27:00.001+03:00

ABD Başkanı Barrack Obama, Müslüman Dünyası'na sesleniş konuşmasını yapacağı ülkeyi belirledi. Bu ülke, Dünya Gündemi Analizleri'nde yaptığımız bir ankete verilen cevapların (%50 Türkiye) aksine Mısır oldu. Mısır'in İslam alemindeki yeri ve önemi tartışılmaz. Ancak Obama'nın Mısır tercihi kafalarda soru işaretleri oluşturdu. Zira bu konuşmanın yapılacağı düşünülen ülkeler arasında Ürdün ve Suudi Arabistan'ın isimleri de ön plana çıkmaktaydı. Mısır'ın Orta Doğu politikalarında artan etkinliği ve stratejik önemi, Ürdün ile kıyaslanamayacak derecede yüksek. Bunun yanında Obama'nın Suudi Arabistan'ı tercih etmemiş olma sebebini ise, bu ülkenin Müslüman Dünyası'ndaki gücünü dengeleme düşüncesi olarak göstermek mümkün. Irak, Suriye ve Lübnan'ın listeye bile giremediği bir ortamda, Türkiye'ye yaptığı ziyaretin de çok yeni olması Obama'yı Mısır opsiyonunu kullanmaya yöneltmiştir. Obama yönetiminin Orta Doğu'da hiçbir devleti küstürmemeye çalışan, herkese eşit uzaklıkta olduğunu kanıtlamaya yönelik tutumunun da Mısır tercihinde etkili olduğu söylenebilir.

Beyaz Saray sözcüsü Robert Gibbs'e yöneltilen "Neden Mısır?" sorusunu Gibbs, "Mısır'ın birçok açıdan Arap dünyasının kalbini temsil ettiğini" söyleyerek yanıtladı. Buradan birçok sonuca ulaşmak mümkün. Zira Müslüman Dünyası'na yapacağı tarihi konuşmayı bir Arap ülkesinden gerçekleştirmeyi planlayan Obama'nın, açık bir şekilde Türkiye'yi mevzu bahis dünyadan ayırdığı ortadadır. Genelde Avrupa'nın ve Obama'dan önceki ABD başkanlarının Türkiye'yi Müslüman Dünyası'nın sınırlarına dahil ettiği bilinmektedir. Obama ile birlikte bu tabunun da yıkılmaya başladığı görülmektedir. Bunun yanı sıra Obama'nın, sürekli silah stoku yapan ve kendine lider rolü biçen Suudi Arabistan, savaşın yaralarını sarmaya çalışan ve henüz istikrara kavuşamamış Irak, kaos içindeki AfPak (Afganistan ve Pakistan) ile Müslüman çoğunluğun yaşadığı diğer ülkeler olan Malezya ve Endonezya'yı tercih etmemiş olması da önemlidir. Zira Obama'nın Mısır tercihi, Davos Zirvesi sonrasında Türkiye'nin Orta Doğu'daki saygınlığının artmasını hazmedemeyen ve buna alenen karşı çıkan Mısır'ı kazanmaya yönelik bir tavır olarak da değerlendirilebilir. Özellikle İsrail ile bölge ülkeleri arasındaki sorunlarda ABD'nın isteyeceği en son şey kendisine karşı politikalar izleyen yeni bir ülkedir. Dolayısıyla Obama, siyasi danışmanlarının da büyük etkisi olduğunu düşündüğüm bu kararında bölge ve dünya barışına katkı sağlayacak önemli bir adım atmıştır.

Kabine Revizyonu ve Türk Dış Politikası

2009-05-09T00:58:00.001+03:00

1 Mayıs'ta başbakan Recep Tayyip Erdoğan hükümet yetkililerinde bazı değişiklikler yapıldığını duyurduğunda, bunun geç kalmış bir değişiklik olduğu ve 22 Temmuz 2007'deki seçimlerden sonra düşünüldüğü ancak gerek kapatma davası gerekse yerel seçimler nedeniyle bugüne kadar ertelendiği yorumları yapıldı. Sonuçta birkaç bakan hükümetin dışında kaldı, bir kısmı ilk kez bakanlığa gelirken bir kısmının da kabinedeki yeri değişti. Ancak hükümete meclis dışından giren biri vardı ki, bu değişiklikten tam 3 hafta önce Dünya Gündemi Analizleri'nde, siyasi ve/veya bürokratik geleceğinin çok parlak olduğunu belirtmiştik. Prof. Dr. Ahmet Davutoğlu'nun Dışişleri Bakanlığı'na getirilmesi politikayı yakından takip edenler ve Davutoğlu'nu tanıyanlar açısından süpriz olmadı. Türkiye Büyük Millet Meclisi'ndeki 544 milletvekilinden yalnızca birkaçı Ahmet Davutoğlu'nun yerine getirmesi beklenen görevi üstlenebilecekken, kendisine yöneltilen eleştirilerin ne kadar haksız olduğu da ortaya çıkmaktadır.

Ahmet Davutoğlu, 7 yıldır sürdürülen ve giderek aktifleşen Türk Dış Politikası'nın (TDP) mimarlarından biri ve başbakan danışmanı olması nedeniyle belki de en önemlisidir. Zira TDP'nin 86 yıllık serüveninde teori ve pratiği bir arada yürütmek çoğu zaman mümkün olmamıştır. Fakat Davutoğlu'nun Dışişleri Bakanı olması ile birlikte altyapısı sağlam teorilere dayalı fikirlerin, uygulamaya konulması için hiçbir engel kalmamıştır. Kabine revizyonunun bana göre ekonomi ile ilgili gerekçeler ve yerel seçimin etkisi ile birlikte en önemli sebebi Türkiye'nin bölgesinde ve dünyada artan öneminin altından başarıyla kalkabilecek, Kafkasya-Orta Doğu-Balkanlar üçgenindeki Türkiye misyonunu rahatlıkla üstlenebilecek bir Dışişleri Bakanı arayışıdır. 2002'den beri sürdürülen dış politikanın değişmesi beklenmemekle birlikte, pasif kalınan birçok alanda Ahmet Davutoğlu ile birlikte aktifleşme sürecine girilecektir. Zira TDP'nin gölgede kalan mimarı artık daha çok göz önünde olacaktır.

Gözlerden Kaçan Seçimler (2)

2009-05-08T00:07:00.000+03:00

Geçtiğimiz günlerde konu edindiğimiz "Gözden Kaçan Seçimler", ilk bölümünün çok yer tutması üzerine bir nevi yazı dizisine dönüştü. Slovakya ve Makedonya'yı ele aldığımız ilk bölümden sonra Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) ve Hindistan'daki parlamento seçimlerini değerlendireceğiz.

KKTC Parlamento Seçimleri 19 Nisan 2009'da, %81'lik bir katılım oranıyla gerçekleştirildi. Seçimi, oyların %44'ünü alarak 50 sandalyeli mecliste 26 sandalye kazanan, eski başbakan Derviş Eroğlu'nun partisi Ulusal Birlik Partisi (UBP) önde bitirdi ve tek başına iktidar olmayı garantiledi. Rauf Denktaş ekolünün bir temsilcisi sayılan Eroğlu, Cumhurbaşkanı Mehmet Ali Talat'tan sonra Cumhuriyetçi Türk Partisi'nin (CTP) başına geçerek başbakan olan Ferdi Sabit Soyer'i ve Demokrat Parti (DP) genel başkanı Serdar Denktaş'ı yenilgiye uğratarak başbakanlık koltuğunun yeni sahibi oldu. Güney Kıbrım Rum Kesimi (GKRK) ile müzakere sürecinde ılımlı politikalar izleyen Talat'ın, UBP iktidarı ile birlikte hızının yavaşlayacağını savunanlar olsa da, Kıbrıs Davası'nın tarihten gelen önemi ve anavatan Türkiye Cumhuriyeti'nin net tavrı sayesinde böyle bir durumun söz konusu olmayacağını tahmin etmekteyim. Kıbrıs Sorunu'nun çözümü yolunda herkesin üzerine düşen görevi layıkıyla yerine getireceğine olan inancım tamdır. Bu yazının, yalnızca seçimler ile ilgili bir değerlendirme olması bakımından ve Kıbrıs konusunda yeterli bilgiye sahip olmadığımdan; 19 Nisan erken seçimleri sonrasında, müzakere sürecinin yara almaksızın devam edeceği öngörüsünde bulunmakla yetineceğim.

Dünyanın en geniş katılımlı demokratik seçimleri ise şu sıralarda Hindistan'da devam etmekte. 714 milyon Hintlinin oy kullanacağı Hindistan Genel Seçimleri'nde, oy verme işlemi 5 aşamalı olarak 16 Nisan'da başladı. 22/23 Nisan, 30 Nisan ve 7 Mayıs'ta gerçekleştirilen 4 aşamaya ,13 Mayıs'ta gerçekleştirilecek olan 5.aşamanın eklenmesiyle, 543 sandalyeli Hindistan Meclisi'nin (Lok Sabha) yeni üyeleri seçilecek. 15. Lok Sabha seçimlerini kazanmaya en yakın parti olarak gösterilen Birleşik Yenilikçi İttifak - UPA (United Progressive Alliance), başbakan Manmohan Singh ve Sonya Gandhi'nin partisi olarak bilinmektedir. Biraraya gelmiş birçok partiden oluşan UPA'nın seçimi kazanması halinde görevdeki başbakan Singh'in yeniden bu göreve gelebileceği konuşulanlar arasındadır. Seçimlerin başladığı bölgelerde %50-%60 arası katılımın sağlandığı Hindistan, gelişmekte olan demokrasiler açısından bakıldığında çok önemli bir yere sahiptir. Zira 175 milyon euro harcanarak yapılan seçimler, dünyanın en kalabalık ikinci ülkesindeki demokrasi bilincini de gözler önüne sermektedir.

Demokratik seçimlerle başa gelen iktidarlar ve liderler uluslararası politika ve dünya gündemi açısından dikkat edilmesi gereken olgulardır. Unutulmamalıdır ki, liderler ülkelerinin ve dünyanın gündemini belirlemede son derece önemli kimselerdir ve onları görmezden gelmek, hangi koşullar altında lider olduklarını bilmemek sağlıklı değerlendirmeler yapmamıza engel teşkil edecektir.

İlerleyen günlerde Güney Afrika, Ekvador, Panama, Litvanya ve Arnavutluk gibi seçimlerin yanı sıra, Avrupa Parlamentosu, İran ve Afganistan Devlet Başkanlığı seçim değerlendirmelerini Dünya Gündemi Analizleri'nden takip edebilirsiniz.

Domuz Gribi : Hastalık mı? Biyolojik Silah mı?

2009-05-06T02:04:00.001+03:00

Son günlerde dünya gündeminde kendisine sıklıkla yer bulan bir vaka, Domuz Gribi. Önce Meksika'da görülen ardından Amerika Birleşik Devletleri'ne oradan da Avrupa'ya sıçrayan bu ölümcül hastalık, birkaç yıl önce yine dünya çapında etkili olan Kuş Gribi'ne benzetilmekte. ..
Konu salgın hastalıklar olunca insanoğlu, çok eski zamanlardan bu yana büyük sınavlar vermiştir. Özellikle Orta Çağ'da çok yaygın bir hastalık olan cüzzama yakalanan insanların toplumdan tecrit edilmeleri bu sınavlara verilebilecek bir örnektir. 20. yüzyıla gelindiğinde hastalıkların temel sebepleri olan virüsler; kimyasal, biyolojik ve bakteriyolojik silahlar içerisinde çağın iki büyük savaşında da kullanıldı. Uluslararası savaş hukukunun kesin bir şekilde yasakladığı bu tür silahlara son olarak, Irak'ın devrik lideri Saddam Hüseyin'in Felluce'de kullanmasıyla ve kanıtlanamamış olmasına rağmen İsrail'in Lübnan ve Filistin saldırıları sırasında rastlandı.

Uluslararası politikada sıklıkla dile getirilen "nükleer silahların teröristlerin eline geçmesi olasılığı", nükleer enerjiye sahip devletlerin ve uluslararası örgütlerin aldığı önlemler sayesinde neredeyse imkansız hale gelmiştir. Ancak normalin biraz üzerinde şartlara sahip herhangi bir laboratuvarda, insan ölümlerine sebebiyet verebilecek bir virüsün yaratılması mümkündür. Dolayısıyla tüm dünyanın gözü nükleer silahlara çevrilmişken, teröristlerin farklı bir silah kullanma olasığı kimseye inandırıcı gelmemektedir. Domuz gribi ile ilgili ilk vakanın, uyuşturucu çetelerine (kartel) karşı yürüttüğü başarılı operasyonlarla gündeme gelen Meksika'da görülmüş olması, söz konusu terörist grupların devlete mali yük getirmek ve dikkatleri kendilerinden uzaklaştırmak amacıyla böyle bir uygulamaya başvurmuş olabileceklerini akıllara getirmektedir. ABD Başkanı Barrack Obama'yı biyolojik bir silahla öldürmeyi planladığını açıklayan El-Kaide'nin de unutulmamasu gerekmektedir.

Yazıyı yazdığım sırada Portekiz'de de görülmesi ile birlikte 21 ülkeye ulaşan, insandan insana bulaştığının kanıtlanması ve domuz yetiştiriciliği sektörüne verdiği büyük zarardan ötürü adı H1N1 virüsü olarak değiştirilen Domuz Gribi, neticede salgın ve ölümcül bir hastalıktır. Bilim insanları hastalığın tedavisini bulmaya, devletler vatandaşlarını bilinçlendirmeye, halk ise önlemler alarak korunmaya çalışmaktadır. Ancak bilinen anlamlarını yavaş yavaş yitirmeye başlayan ve kendisine yeni, farklı alanlar yaratan terörizmin (siberterör, petroterör, bakteriyolojik terör) etkisi de göz ardı edilmemelidir.

Terörizm Ne Zaman Bitecek? (2) (LTTE)

2009-05-04T01:35:00.000+03:00

Dizinin ilk yazısında Kolombiya örneğine göz atmıştık. Şimdi Sri Lanka ve Tamil Elam Kurtuluş Kaplanları (LTTE) ile devam ediyoruz.

Sri Lanka'da 25 yıldır faaliyette olan etnik kökenli, ayrılıkçı bir örgüt LTTE. Ancak ülkedeki konumu hiç bu kadar kritik olmamıştı. Zira Sri Lanka'da hükümet, örgütü tamamen bitirmek için çok geniş çaplı operasyonlar yürütmekte. Gerçekten de LTTE, varlığının yakın gelecekte sona ermesi beklenen yegane terör örgütü haline gelmiştir. Bu seriye başlarken ki esas görüşümüz olan, terörizmin sürgit şekle dönüşmesinde insan unsurunun önemi, Sri Lanka ve LTTE örneğinde daha belirgin bir hal almaktadır. Etnik kökenlere sahip olduğundan, devamlılığın ancak Tamilliler desteklerse sağlanabileceği bir gerçektir. Durum böyleyken bölge insanlarına korku salan, sivil ölümlerine sebebiyet veren, kendi etnisitesinden olan insanları canlı kalkan olarak kullanan bir terör örgütüne, halkın destek vermemesi doğal karşılanmalıdır. Tüm bunlar biraraya geldiğinde, uzun yıllardır Sri Lanka'nın kuzeyine ve doğusuna hükmeden LTTE'nin çok küçük bir alana sıkışıp, ısrarla ateşkes talep etmesi de yine insan unsuruyla yakından ilişkilidir. Üye sayısı azalan ve halk desteğinden mahrum kalan LTTE'nin miadının dolduğunu söylemek yanlış olmayacaktır...

Haftanın Portresi : Rahm Israel Emanuel

2009-05-02T00:05:00.000+03:00

Bu hafta, Obama başkanlığındaki yeni ABD yönetimin, Beyaz Saray'daki en üst yetkilisi (Chief of Staff) olan, Rahm Emanuel'i ele alacağız. 1959 yılında Amerika'nın Illinois eyaletinin Chicago şehrinde, Yahudi bir ailenin çocuğu olarak dünyaya gelen Emanuel, katı Yahudi geleneklerine göre yetişmiş ve oldukça muhafazakar bir okulda ilk öğrenimini tamamlamıştır. Sarah Lawrence Koleji'ni bitirdikten sonra yüksek lisansını Kuzeybatı Üniversitesi'nde Hitabet ve İletişim üzerine yapmıştır. Babası Benjamin Emanuel, siyonist bir terör örgütü olan ve Filistin köylerine yaptıkları baskınlarla bilinen Irgun'un eski bir üyesidir. Kendisi de 1991'de Körfez Savaşı sırasında, gönüllü olarak İsrail kuvvetlerine katılmış ve bir süre kamyon freni tamiri gibi işlerde çalışmıştır. Siyasi kariyerine daha önceleri Chicago'da başlamış olsa da Bill Clinton'ın 1992 yılında yürüttüğü seçim çalışmalarında aktif görevler üstlenmiştir. 1993-1998 yılları arasında başkan Clinton'ın politik danışmanlığını yürütmüştür. Bu süre içerisindeki en önemli icraatı, Yitzak Rabin ve Yaser Arafat'ın Bill Clinton'ın sağında ve solunda yer alarak tokalaştıkları sahneyi planlaması olmuştur. 1998'de Clinton'ın tavsiyesiyle ünlü bir yatırım finansman şirketi olan Freddy Mac'te (Federal Home Loan Mortgage Corporation) üst düzey yönetici olarak çalışmaya başlamıştır. Bu yıllar içerisinde şirkette yaşanan yolsuzluklar ve büyük skandallara adının karışmasını engelleyememiştir. 2001 yılında, 2002'deki Temsilciler Meclisi Seçimleri'nde yarışmak üzere Freddy Mac'ten istifa etmiştir. Temsilciler Meclisi üyesi olarak geçen yıllarında, demokratik görüşleriyle bağdaşan bir çok komitede ve komisyonda görev almıştır.

Yahudi olmaktan gurur duyduğunu, kültürünü ve tarihini her zaman koruyacağını ve kollayacağını açıklayarak, Amerika'daki Yahudi Lobisi'nin desteğini de sürekli arkasına almıştır. Öyle ki, Clinton'ın başkanlığı kazanmasını sağlayan kampanyasında nereden geldiği belli olmayan 72 milyon dolarlık yardımın bile, Rahm Emanuel sayesinde kampanyaya aktarıldığı söylenmektedir. Konu İsrail'in savunması olunca sertlik yanlısı tutumu ve İsrail yanlısı tavrı nedeniyle kendisine Amerikan kamuoyu tarafından Rahmbo lakabı takılmıştır. İsrail-Filistin meselesinde Amerika'nın İsrail'in yanında yer almasını sağlayan ve sağlamaya devam edecek yegane politikacı olan Emanuel, Hamas'ın izole edilmesi, İran'a karşı taviz verilmemesi gibi İsrail taraflı politikaların da yaratıcısıdır. İsrail'in ve Yahudi Lobisi'nin Emanuel üzerindeki etkisi, Emanuel'in de Obama üzerindeki etkisi bilindiği için, Rahm Emanuel'in Washington politikalarında söz sahibi olması çok çeşitli çevreler tarafından sıklıkla eleştirilmektedir.

Barrack Obama'nın Hüseyin olan ikinci ismini sürekli gündeme taşıyan Türk basınının, Rahm Emanuel'in İsrail olan ikinci ismini, babasının eski bir terörist olduğu gerçeğini ve genel olarak Emanuel ile ilgili açıklayıcı ve nitelikli bilgilere, yazılara yer vermiyor olması şaşırtıcı olduğu kadar üzücüdür. Nitekim onyıllardır sözü edilen Amerikan-İsrail ortaklığının ete kemiğe bürünmüş hali, ilk defa Rahm Emanuel'in kişiliğinde kendini bulmaktadır. NBC'nin ünlü televizyon dizisi Heroes'da bile bir benzeri (Liam Samuels adıyla) konu edilen Rahm Emanuel'in dünyanın geri kalanı için önemsiz görülmesi kabul edilemez. Bu haftanın portresinden çıkardığımız sonuç ise şudur : Obama ile birlikte ABD Dış Politikası'nda oluşmaya başlayan bahar havasının gözlerimizi boyamasına izin vermemeli; yalnızca başkan, başkan yardımcısı ve dışişleri bakanına bakarak Amerikan politikalarını değerlendirmemeliyiz.

Emek ve Dayanışma Günü

2009-05-01T00:59:00.000+03:00

1800'lü yılların ortalarından itibaren başta İngiltere olmak üzere, Sanayi Devrimi'nin de etkisiyle Avrupa'nın dört bir yanında baş gösteren işçi hareketleri, 19.yy sonlarına gelindiğinde meyve vermeye başlamıştı. Çalışma koşullarının iyileştirilmesi temel hedefinden yola çıkarak, çalışma saatlerinin düzenlenmesi, eşit işe eşit ücret gibi olguları savunan işçiler, İngiltere, Amerika ve Fransa'da grevler, gösteriler, yürüyüşler düzenlemek suretiyle tepkilerini ortaya koydular. Kısa sürede yayılan bu hareket, uzun uğraşlar ve mücadeleler sonrasında kazanılan hakları sembolize etmek üzere zamanla geleneksel bir hal alarak her yıl Mayıs ayının ilk günü, İşçi Bayramı adı altında kutlanmaya başladı. Önceleri burjuvazinin ve egemen sınıfın alt sınıfları özellikle de işçi sınıfını ezmesini engelleme, eşit haklar ve temel özgürlüklerin bir yansıması olarak görülen 1 Mayıs, zamanla siyasi ideolojiye alet olmaktan kurtulamamıştır. Bunda sınıf bilinci ve işçi hareketlerinin yükselmeye başladığı 19.yy sonları ve 20.yy başları önemli yer tutmaktadır. Özellikle Bolşevik Devrimi ile birlikte Marksizm, Komünizm, Sosyalizm gibi fikir akımlarının taraftarları 1 Mayıs'a ideolojik bir misyon yüklemek suretiyle görüşlerini pekiştirmeyi amaçlamışlardır. Oysa bazı ülkelerde 1 Mayıs, bu ideolojilerden tamamen bağımsız şekilde kutlanmakta, haklara sahip olmanın getirmiş olduğu coşku ortaya çıkarılmaktadır. Bu duruma verilebilecek en güzel örnek ise Osmanlı Devleti'nin son dönemlerinde İstanbul'da yapılan 1 Mayıs kutlamalarıdır. 1909-1913 yılları arasında yapılan 1 Mayıs törenlerinde insanlar, kendilerine çeşitli hakların sağlanması amacıyla biraraya gelerek gösteriler düzenlediler. Ancak 1. Dünya Savaşı'nın patlak vermesiyle, ülkedeki olağanüstü durum nedeniyle kutlamalara bir süreliğine ara verdiler. Türkiye Cumhuriyeti kurulduktan hemen sonra 1923 yılında gerçekleştirilen İzmir İktisat Kongresi'nde ise 1 Mayıs'ın Türkiye İşçileri Bayramı olarak kutlanması kararı ile birlikte işçilere bir takım haklar tanınması kararı da alındı. Ancak Sovyet rejimine yakınlık duyan bazı kesimlerin kutlamalara ideolojik açıdan yaklaşması, 1970'lerde 1 Mayıs'ı tam bir gerginlik odağı haline getirdi. Sonuçta 1977 yılında çıkan olaylar, Türk Siyasi Tarihi'ne kara bir leke olarak geçti.

Günümüzde gelinen noktada ise, artık örnek alınacak, imrenilecek komünist bir rejim bulunmadığından kutlamaların layıkıyla yerine getirilmesi beklenmektedir. Ancak bu seferde karşımıza hangi amaca hizmet ettiği aslında gayet açık olan fakat "bilinmeyen" bazı güçler çıkmakta, bu güçler 1 Mayıs'ı provokasyonlarına alet etmektedirler. İşçi ve emekçilerin hakları olan saygıyı görecekleri, kutlamalar yapacakları bu günde, insanımızın arasına sızan bazı kışkırtıcılar, gösterileri manipüle etmeye, amacından saptırmaya çalışmaktadırlar. Neticede her sene 1 Mayıs yaklaşırken kamuoyuna tedirginlik hakim olmaktadır.

Bu yıl alınan bir kararla 1 Mayıs'ın Emek ve Dayanışma Günü olarak kutlanması ve bu günün resmi tatil olması kesinleşmiştir. İşçinin, emekçinin sol görüşlüsü, sağ görüşlüsü, apolitiği, müslümanı, ateisti olmayacağından yola çıkarak, herkesin insan ve vatandaş olmanın getirdiği/gerektirdiği haklardan ve özgürlüklerden yararlanmasının zarureti, 1 Mayıs'a önem katmaktadır. Bu vesileyle, bu yılki Emek ve Dayanışma Günü'nün kutlu olması dileklerimle....

Gözlerden Kaçan Seçimler (1)

2009-04-29T00:54:00.003+03:00

29 Mart 2009 Yerel Seçimleri, Türkiye'nin gündemini çok uzun bir süre işgal ettiğinden olacak, Avrupa ve Dünya'da yaşanan seçim süreçlerine ilgisiz kaldık. Dünya Gündemi Analizleri'nde yeri geldikçe farklı ülkelerde yapılan seçimler ile ilgili bilgiler veriyoruz. Şimdiye kadar Bask (İspanya), İsrail, El Salvador, Azerbaycan (referandum) ve Moldova'da yaşanan seçim süreçlerini ele aldık. Uluslararası ilişkilerde yaşanan güncel gelişmelerin yoğunluğu, dünyada gerçekleşen seçimleri günü gününe incelememize imkan vermese de, fırsat buldukça değinmeye çalışmaktayız. Bu değerlendirmeyi birkaç seçimi birarada verebileceğimiz şekilde düzenlememizin nedeni de budur.

Güneydoğu Avrupa ve Balkanlar, istikrara duyulan gereksinim bakımından Kafkasya ve Orta Doğu ile birlikte dünyanın en önde gelen bölgesidir. Dolayısıyla burada gerçekleştirilen seçimler, bölgede demokrasinin tesisi açısından da önem taşımaktadır. 21 Mart'ta ilk turu, 4 Nisan'da ise ikinci turu yapılan Slovakya Başkanlık Seçimleri'ne de bu doğrultuda bakmak mümkündür. Her ne kadar uluslararası politikada fazla bir etkinliği olmasa da Slovakya'da, mevcut devlet başkanı İvan Gasparoviç, ilk turda aldığı %46'lık oyu, ikinci turda %55'e çıkararak 5 yıl daha devlet başkanlığı yapmaya hak kazandı. Demokratlar ve milliyetçiler tarafından desteklenen sağ görüşlü bir lider olan Gasparoviç'in uzun siyasi kariyeri, Slovak halkı tarafından ikinci kez başkanlığa layık görülmesiyle böylece taçlandırılmış oldu. Seçime katılımın bir hayli düşük olduğu (ikinci turda %51) Slovakya'da bu durum eski sistemden kalma bir alışkanlık olarak değerlendirilmektedir.

Aynı bölgeden bir başka seçimde ise 80 bin civarındaki Türk nüfusa sahip Makedonya'da halk, devlet başkanının ve yerel yönetimlerin seçimi için aynı anda sandık başına gitti. 22 Mart'ta ilk turu, 5 Nisan'da ise ikinci turu yapılan seçimlerde merkez sağın desteklediği aday Gjorge İvanov, eski bir komünist olan Branko Srvenkovski'den başkanlığı devraldı. İlk turda oyların yalnızca %35'ini almasına rağmen, ikinci turda %65'e ulaşarak başkan seçilen İvanov; rakipleri, içişleri ve dışişleri bakanlığı yapmış olan Lubomir Friçkoski ve "Makedonya'nın Obama'sı" olarak gösterilen İmer Selmani'yi geride bırakarak koltuğun yeni sahibi oldu. Makedonya, Slovakya'ya oranla uluslararası ortamda daha sık gündeme gelen bir ülke olmakla birlikte, yeni başkanın önündeki en büyük meselenin "devletin resmi adı" olduğu söylenebilir. Zira Makedonya Cumhuriyeti ismini tanımayan ve Eski Yugoslav Cumhuriyeti Makedonya (FYROM) olarak tanınması gerektiğini söyleyen Yunanistan, Makedonya tarafından ikna edilmeyi beklemektedir.

Eski Varşova Paktı ülkelerinde sıkça rastlanan bir problem olan halkın seçimlere katılma oranının düşüklüğü Makedonya'da da göze çarpmaktadır. Zira seçimlerin yasal olarak kabul edilmesi için gereken %40'lık katılım oranı tabiri caizse kılpayı yakalanarak %42'ye ulaşılmıştır...

Obama'nın 24 Nisan Konuşması

2009-04-27T01:01:00.002+03:00

Amerika Birleşik Devletleri'nde, her yıl 24 Nisan'da Ermeni Anma Günü vesilesiyle (adet olduğu üzere) devlet başkanları tarafından yapılan konuşmayı, bu sene yeni başkan Barrack Obama yaptı. Her yıl Nisan ayı geldiğinde "soykırım" tartışmalarının tavan yaptığı Türk kamuoyunda, Obama'nın seçim öncesi vaatlerinin de etkisiyle, yapacağı konuşmada "soykırım" sözcüğünü kullanmasını bekleyenlerin oranı her nedense arttı. Hem de hiçbir Amerikan başkanının, Türkiye'nin ilginç bir hassaslık gösterdiği bu konuda aksi yönde hareket edemeyeceği gerçeği gün gibi ortadayken. Tek bir sözcüğe takılı sürdürülen bu politikanın yanlışlığı, dünya çapında sözde Ermeni Soykırımı'nı tanıyan 21 devletin, bu hareketlerinin hiçbir somut sonuca ulaşamamasından belli olmaktadır. Türk Dış Politikası'ndaki konumları itibariyle ABD ve tanıma kararı alan devletlerden sözgelimi Uruguay veya Litvanya arasında elbette ki dağlar kadar fark vardır. Ancak yine de bu mesele üzerinden bir siyaset yürütülecekse en azından arka planı daha geniş kapsamlı olmalı, yalnızca "soykırım" sözcüğünün telaffuzundan ibaret kalmamalıdır. Zira Obama, konuşmasında İngilizce "genocide" yani "soykırım" sözcüğünü kullanmamış, fakat bundan daha ağır, Türkiye'nin asla kabul edemeyeceği nitelemelerde bulunmuştur. Örneğin konuşmasına başlarken; "Bundan 94 yıl önce 20. yüzyılın en büyük kötülüklerinden biri gerçekleşti" diyerek, konuşmanın geri kalan kısmına yönelik önemli bir ipucu verdi. Ermenice "Büyük Felaket" anlamına gelen "Meds Yeghern" artık alışageldiğimiz bir söz öbeği olmasına rağmen, Obama'nın "Her yıl 24 Nisan'da 1.5 milyon Ermeni'nin ölüme gönderilmesini ve katledilmesini anıyoruz" demesi, Türkçe anlama ve kavrama kabiliyeti olan herkes açısından "Ermenilere soykırım yapıldı" anlamına gelmektedir. Anlaşılacağı üzere soykırım kelimesi kullanmadan da Obama, bu görüşlerini gayet net bir şekilde ifade etmiştir. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı, Başbakanı ve Dışişleri Bakanlığı tarafından gereken karşılığın verildiğinin de altını çizmemiz gerekir.

Amerikan karar alma mekanizması üzerindeki etkileri bilinen Brookings Enstitüsü'nden, Ömer Taşpınar ve Phillip Gordon'un kaleme aldığı "Türkiye'yi Kazanmak" adlı kitabın ilk sayfalarında da belirtildiği üzere Obama, Türkiye ile Ermenistan arasında sağlam temellere dayalı, kalıcı bir barış kurma hedefindedir. Bu hedef doğrultusundaki ilk adımını da, başkanlık seçimlerine önemli oranda etki edebilen Ermeni Diasporası'nın isteklerini, Ermenilerin yoğun olarak yaşadığı ABD'nin California eyaletinde seçimlerden hemen önce yaptığı konuşmada kabul etmesiyle atmıştır. Aynı doğrultudaki ikinci adımı ise başkanlığının ilk 100 günü içerisinde Türkiye'ye yaptığı resmi ziyaret ve ülkemizde verdiği mesajlar olarak gösterilebilir.

Sonuç olarak Obama'nın üstü kapalı da olsa ucu milli menfaatlerimize dokunan konulara değinmesi, ABD ile ilişkilerimizde çok derin yaralar açmayacaktır. Aslında Türk-Amerikan ilişkilerinin sessiz sedasız geldiği noktada bundan böyle bu tarz tartışmaların gündemi oluşturmayacağı olasılıklar dahilindedir. Türkiye'nin ve Azerbaycan'ın ön koşullarını yerine getirerek masaya oturacak bir Ermenistan, sorunun çözümünden en fazla yararlanacak ülkedir. Önce sınırın açılması ve diplomatik ilişkilerin tesisi, sonrasında ise ekonomik ilişkilerin geliştirilmesi; bölgede küçük ve yalnız bir devlet olan Ermenistan'ın lehine olacaktır. 24 Nisan 2010'daki Ermeni Anma Günü'nde, gerçekten anma törenleri düzenlenmesi ve bu olayın politik malzeme olarak kullanılmaması ise en büyük dileğimizdir.

Haftanın Portresi : Prof. Dr. Ekmeleddin İhsanoğlu

2009-04-25T02:29:00.002+03:00

Portre köşemizin bu haftaki konuğu İslam Konferansı Örgütü Genel Sekreteri sayın Prof. Dr. Ekmeleddin İhsanoğlu, 1943 yılında Kahire'de dünyaya gelmiştir. Mısır'ın Ayn-i Şems Üniversitesi, Fen Fakültesi'nden mezun olduktan sonra, aynı ülkede El Ezher Üniversitesi'nde akademik hayatına başladı. 1962-1966 arasında Kahire Üniversitesi Milli Kütüphanesi'nde, 1966-1970 arasında ise Ayn-i Şems Üniversitesi'nde Osmanlı kültürü ve edebiyatı üzerine çalışmalar yaptı ve 1974'te Ankara Üniversitesi Fen Fakültesi'nde doktorasını tamamladı. Daha sonra İngiltere'de Exeter Üniversitesi'nde doktora sonrası çalışmalara başladı. 1984 yılında profesör olan İhsanoğlu, bu tarihten sonra İslam Konferansı Örgütü'nün bir alt kuruluşu olan İslam Tarih Sanat ve Kültür Araştırma Merkezi (IRCICA) başkanlığına seçildi. Aynı zamanda Türkiye'de de çeşitli kurumlar aracılığıyla bilimsel çalışmalarını sürdürdü. İslam Dünyası'nda barışın ve birliğin sağlanması yolunda çok büyük hizmetler sergileyen İhsanoğlu, 2005 yılında İslam Konferansı Örgütü Genel Sekreterliği'ne (İKÖ) aday oldu. Yapılan seçim sonucunda Malezyalı ve Bangladeşli diğer adaylar onikişer oy alırlarken İhsanoğlu 32 oy alarak İKÖ'nün seçimle iş başına gelen ilk Genel Sekreteri oldu. Kendisinden öncekiler atamayla, görüşme veya ortak muvafakat yoluyla göreve gelirken Ekmeleddin İhsanoğlu'nun büyük farkla seçilmesi, çok başarılı bir akademik geçmişin ve kendini bilime adamışlığın bir göstergesi sayılabilir.

Ekmeleddin İhsanoğlu, İKÖ Genel Sekreterliği'nin yanı sıra çok çeşitli uluslararası kuruluşlarda, bilim kurullarında, yönetim kurullarında ve birçok akademinin, merkezin, enstitünün editoryalarında da görev yapmaktadır. Mısır, Fransa, Almanya, Ürdün, Suudi Arabistan, İspanya, Tunus, Türkiye, İngiltere ve Amerika Birleşik Devletleri gibi çok çeşitli ülkelerde yayınlar yapan onlarca derginin danışma kurullarında yer almasının yanında, başarılı çalışmaları nedeniyle sayısız ödüle layık görülmüştür. Türkiye Devlet Üstün Hizmet Madalyası, Ürdün Birinci Derece İstiklal Madalyası, İKÖ Şeref ve Liyakat Sertifikası ile Mısır Cumhuriyeti Liyakat Nişanı bu ödüllerinden bazılarıdır. Rusça, Fransızca, Korece, Japonca gibi dillere çevrilen birçok kitabı, makalesi ve diğer yayınları bulunmaktadır. Türkçe, İngilizce ve Arapça'yı akademik düzeyde kullanabilmesinin yanında, Fransızca ve Farsça'ya da hakimdir. Bilim Tarihi, İslam Kültürü, Türk Kültürü, İslam Dünyası-Batı Dünyası arasındaki ilişkiler gibi konularda çalışmaları yayınlanmıştır.

Türk ve İslam kelimelerinin yanyana kullanılmasından rahatsız olanların aksine, bu iki medeniyeti bilimsel olarak derinlemesine incelemesi bakımından, bu alanda yol gösterici çalışmalara imza atmıştır. Üstün başarıları nedeniyle, Türkiye'den Mimar Sinan Üniversitesi ve Uşak Üniversitesi, Azerbaycan Cumhuriyeti Bilim Akademisi, Tataristan Bilimler Akademisi, İtalya'dan Padoa, İngiltere'den Exeter, Bulgaristan'dan Sofya ve Bosna Hersek'ten Saraybosna Üniversiteleri tarafından Fahri Doktora ile ödüllendirilmiştir.

İslam Konferansı Örgütü'nün başında bir Türk'ün yer alması, başlı başına gurur verici bir olayken, "İKÖ Türkiye'nin elinde" diye düşünmek yanlıştır. İslam Dünyası'nda son dönemlerde Türkiye'ye karşı artan teveccühün, Ekmeleddin İhsanoğlu'nun şahsında somut sonuçlar doğurması olasılıklar dahilindedir. Ancak Türk Dış Politikası'nı vizyondan arındıran, tek bir kalıba sokmaya çalışan bu tip düşünceler sakıncalıdır. Zira Türkiye aynı anda İKÖ, NATO, BM gibi uluslararası örgütlerde etkin olabilmelidir. Türkiye'nin yetiştirdiği en büyük ilim insanı olan Ekmeleddin İhsanoğlu, bu geniş vizyonu büyük bir başarıyla sürdürmektedir.

Terörizm Ne Zaman Bitecek? (1) (FARC-ELN)

2009-04-24T00:59:00.004+03:00

Dünya Gündemi Analizleri'nde, global ölçekteki terör eylemlerini ve genel anlamda terörizmi daha önce birkaç defa ele almıştık. Bu yazı dizisiyle birlikte terörizme daha güncel yaklaşacak, ve gelişmeleri sıcağı sıcağına yorumlayacağız.

Günümüzde insan hayatını tehdit eden unsurlar arasında terörizm, kendisine ilk sıralarda yer bulmaktadır. Bu olgu, çok uzun zaman önce kabullenilmiş olmakla birlikte henüz kesin ve net sonuçlar getirecek çözümlere ulaşılamamıştır. Ancak yine de bu yolda önemli adımlar atılmıştır. Bunlardan birinin ve belki de en önemlisinin insanlardaki terörizm karşıtı bilinç olduğunun altını önceki yazılarımızdan birinde çizmiştik. İnsanların teröre taviz göstermemesi, zihinlerine bu karşıtlığı yerleştirmesi, terör örgütlerinin başlıca kaynağı olan "insan" unsurunu ortadan kaldıracaktır. Benim düşünceme göre, örgütlere katılan veya dolaylı da olsa destekleyen insan sayısı ne kadar azalırsa terörizm o kadar çabuk ortadan kaldırılabilir. Bu yolda atılacak adımlar da böylece önem kazanmaktadır. Geçtiğimiz haftalarda gerçekleştirilen bazı terör eylemlerine kısa ve genel bir bakışla bu düşünceyi doğrulama imkanına sahibiz:

* Kolombiya'da, ülkenin ve dünyanın en büyük terör örgütlerinden olan FARC ve ELN'nin gerçekleştirdiği saldırılarda Kolombiya güvenlik güçleri ağır kayıplar vermektedir. Kolombiya'nın bir kısmında kontrolü elinde bulunduran bu örgütlerin temel kaynağı uyuşturucudur. Bu tarz örgütler ile silahlı çatışmalara girmek devlet güçlerine de zarar verebilir, vermektedir. Uyuşturucu ticareti sayesinde ayakta kalan bu örgütleri vurabilmek için uyuşturucu kullanımında büyük düşüşler yaşanması, dolayısıyla örgütün ürettiği uyuşturucuyu satacak kimse bulamaması gerekmektedir. Fakat günümüzde yapılan araştırmalarda uyuşturucu kullanma yaşının giderek düştüğü ve kullanan insan sayısının da giderek arttığı ortaya konmuştur. Durum böyleyken, çok büyük silahlı mücadelelere girişmedikçe, bu örgütleri ortadan kaldırmak, kısa vadede mümkün gözükmemektedir. Zira talebin sürekli arttığı bir piyasada oluşacak boşluk büyük kartellerin işine gelmeyecektir...

Türkiye-Ermenistan İlişkilerinde Azerbaycan Faktörü

2009-04-22T00:41:00.005+03:00

Obama'nın Türkiye ziyareti sırasında gündeme gelen Ermeni sınırının açılması projesi, Dışişleri Bakanı Ali Babacan'ın Erivan ziyaretiyle farklı bir boyuta taşındı. Medyada çok farklı yansımaları izlenen bu ziyaret sonrasında yeni bir konu gündeme oturdu. Bu konu; Türkiye ile Ermenistan arasındaki yakınlaşmayı dikkatle takip eden Azerbaycan'ın tutumu idi. Genelde Orta Asya Türk Cumhuriyetleri ve Türkiye'nin, özelde ise Azerbaycan'ın uzun yıllardır izlemekte olduğu bir politikadır "Küskünlük Politikası". Ortak bir dış politika belirlenememesine rağmen, bütün Türk Cumhuriyetleri, aralarında yazısız bir anlaşma varmışcasına birbirlerinden aynı dış politika tutumunu beklemektedirler. Bu durum söz konusu olmayınca da kısa süreli de olsa birbirlerine küsmekte, dış politikada farklı yollar aramaktadırlar.

Geçen hafta bu tarz gerçeküstü, duygusal tutumlara bir yenisi daha eklendi. Türk basınında yeralan Türkiye-Ermenistan sınırının açılabileceği yorumlarını gören Azerbaycan Devlet Başkanı İlham Aliyev, Moskova'ya resmi bir ziyarette bulundu. Oysa Türk Dış Politikası'nın gündeminde böyle bir olayın yer almasının tek ve vazgeçilmez şartı, Ermenistan'ın işgal ettiği Dağlık Karabağ Bölgesi'nde işgali sonlandırması ve gerek Türk-Ermeni gerekse Ermeni-Azeri sınırını tanımasıdır. Bu şartlar sağlanmadıkça Türkiye'nin Ermenistan sınırını açma kararı alması Türkiye Cumhuriyeti açısından çok büyük bir politik yanlış olacaktır. Bunun yanı sıra, reel politik açısından değerlendirildiği takdirde, Azerbaycan, Türkmenistan, Kazakistan gibi ülkelere Türkiye'nin en çok ihtiyaç duyduğu dönem, içinde yaşamakta olduğumuz 21.yüzyılın ilk yıllarıdır. Zira dilde, fikirde ve işte birliğin ilk adımı olan Nabucco Projesi ve enerjide işbirliği için bu ülkeler olmazsa olmaz nitelik taşımaktadır.

Tekrar ana konuya dönecek olursak; Türkiye, Ermenistan ile olan ilişkilerini "soykırım meselesi" üzerinden yürütmemektedir. Dolayısıyla muhatabından da bu yönde bir tavır beklemektedir. Türkiye-Ermenistan ilişkilerinin gelişmesinde bu konunun bir engel teşkil etmemesi, meselenin çözümü açısından da hayati öneme sahiptir. Durum böyleyken, kadim dost ve kan kardeş Azerbaycan'ın da bu politikaları idrak edebilmesi, Türkiye'ye yardımcı olacak tavırlar sergilemesi gerekmektedir. Azerbaycan'ın Türk-Ermeni ilişkilerinde yıkıcı değil, yapıcı bir etken olarak ortaya çıkması, Kafkasya'nın istikrarı açısından da büyük önem taşımaktadır. Çok küçük anlaşmazlıklar yüzünden yıllarca farklı devlet çatıları altında yaşamış olan kardeşlerimizle ortak bir gelecek düşleyebilmemizin tek yolu bu uyuşmazlıkları karşılıklı anlayışla ortadan kaldırmaktır.

NOT: Resim, global bir araştırma merkezi olan Stratfor'dan alınmıştır.

Obama'nın Latin Amerika Açılımı

2009-04-20T01:02:00.005+03:00

Amerika Birleşik Devletleri'nin, Barrack Obama ile dünyanın her bölgesinde ve her alanda yeni bir döneme girdiği hususunda artık herkes hemfikir. Obama'nın önünde, düzeltilmeyi bekleyen en büyük mesele ise "Yıkık ABD İmajı" idi. Henüz Beyaz Saray'da dördüncü ayını doldurmamış olan Obama'dan, geçtiğimiz hafta Trinidad & Tobago'da katıldığı Amerika Zirvesi'nde yeni bir Latin Amerika politikası izleneceğinin sinyallerini aldık. Zira başkan, Küba ile yeni bir başlangıç istediğini kendi ağzıyla ifade etti. Burada bir parantez açıp 2009 yılında ABD'nin "yeni başlangıçlar" istediği ülkeler için neden bu ifadeleri kullandığına değinmek doğru olacaktır. Obama, kendinden önce kronikleşmiş birçok soruna, iliklerine kadar işlemiş olan "demokrat" kişiliği sayesinde yepyeni çözümler getirmek istemekte, uzlaşmacı ve barış yanlısı tutumu sayesinde de meselelere yapıcı bir şekilde eğilmektedir. Bunun en güzel örneğini yine geçen ayki yazılarımızdan birinde Rusya Federasyonu ile ilişkileri yeniden başlatma hamlesiye (düğmesiyle) işlemiştik. Görünen o ki Obama, geçmişe sünger çekerek gelecekte atılması muhtemel adımları planlamaktadır. Geçimişte yaşamanın insanlığa hiçbir fayda sağlamadığını, aksine büyük zararlara ve çıkmazlara yol açtığını fark etmiş bir başkan olarak, kendinden önceki ABD başkanlarından ayrılmaktadır. İşte tam da bu yüzden, kendinden öncekilerin hatalarını telafi etmek istercesine, herkesle yeniden başlayarak ilişkileri birer birer düzeltmeyi amaçlamaktadır.

Tekrar Latin Amerika'ya dönecek olursak, Venezuela Devlet Başkanı Hugo Chavez ile samimi görüntüler vererek, Küba ile ilişkilerin düzeltilmesini istediğini vurgulayan Obama için diğer Latin Amerika ülkeleri de bir "arka bahçe" den daha büyük anlamlar taşımaktadır. Chavez'i takip etmesi muhtemel olan bu devletler için de artık Amerika ile iyi ilişkiler döneminin açılabileceği öngörüsünde bulunmak mümkündür. Bunun yanı sıra, Obama'nın görev süresi boyunca benzer yaklaşımlar sergileyebileceği ise artık kesinleşmiştir.

Dünya (!) Derbisi

2009-04-17T02:01:00.001+03:00

Dünyanın en önemli futbol müsabakaları olarak kabul edilen sayılı sayıdaki derbiden (aynı şehrin iki takımı arasında veya rekabeti çok eskilere dayanan iki takım arasında oynanan karşılaşmalar) bir tanesi, 12 Nisan Pazar günü İstanbul Ali Sami Yen Stadı'nda oynandı. Bunun uluslararası ilişkiler disiplini açısından bir önemi bulunmasa da dünya gündeminde spor sayfalarında da olsa yer alacağı kesindir. Zira Barcelona-Real Madrid (İspanya), River Plate-Boca Juniors (Arjantin), Liverpool-Everton (İngiltere), Glasgow Rangers-Celtic (İskoçya) ve Galatasaray-Fenerbahçe gibi derbi karşılaşmaları tüm dünyanın yakın ilgisini çekmekte, bu maçları farklı ülkelerden onlarca basın mensubu takip etmektedir. Durum böyleyken, futbolcular da dünyanın gözünün üstlerinde olduğunu unutmamalıdırlar. Ancak pazar günü, kendilerini maça ve kazanma hırsına kaptıran Türk milli takımı futbolcuları maalesef bunu unuttular ve dünyanın gözleri önünde birbirlerine saldırdılar. Sonuç, iki takımı da şampiyonluk yarışından uzaklaştırdı. Fakat daha da önemlisi geçen yaz Avrupa Şampiyonası'nda fırtınalar estiren Türkiye A Milli Futbol Takımı'nın kaptanı dahil 5-6 oyuncusu çirkinliklere malzeme oldular. Sporun güzel yanlarını bir kenara bırakıp, fair-play ruhuna yakışmayan tavırlar sergileyenler çok yakında aynı milli takım formasıyla tekrar birarada top koşturacaklar. İşte o zaman akıllara iki Brezilyalı'nın tüm bu kargaşa içindeki görüntüsü gelecek ve başarısızlığımızın nedenlerini yine dışarıda aramaya devam edeceğiz.

Not: Resimde Fenerbahçeli Semih ile Galatasaraylı Arda arasında çıkan tartışmayı uzaktan takip eden iki Brezilyalı: GS'den Lincoln ve FB'den Roberto Carlos görülmektedir.

Moldova'da Parlamento Seçimleri

2009-04-15T00:09:00.002+03:00

Tüm dünyanın NATO ve G-20 zirvelerine, Türkiye'nin ise Obama'nın ziyaretine odaklandığı haftada, 5 Nisan 2009 Pazar günü, Moldova Cumhuriyeti'nde parlamento seçimleri gerçekleştirildi. Katılım oranının %60'ı bulmadığı seçimlerde, iktidardaki Moldova Cumhuriyeti Komünist Partisi (MCKP-türkçe kısaltma/PCRM-orjinal kısaltma), oyların %50'ye yakınını kazanarak ipi bir kez daha göğüsledi. Avrupa'nın tek komünist lideri olan Devlet Başkanı Vladimir Voronin'in partisi olarak bilinen MCKP, 101 sandalyeli mecliste 61 sandalye kazanamaz ise, iki dönemdir başkanlık yapan Voronin'in görev süresi dolduğunda yerine geçecek adayın seçimi de zorlaşacak. Zira, sağ görüşlü partilerden %13'lük oy oranına sahip Liberal Parti ve %12 ile üçüncü sırada olan Liberal Demokrat Parti MCKP'nin sunacağı adayı onaylamayacaklarını ve parlamento seçimleri yenilenene kadar bu tavrı sürdüreceklerini açıkladılar. İşte ne olduysa bundan sonra oldu ve sonuçlara itiraz eden muhalefet partilerinin yandaşları ülkeyi savaş alanına çevirdi. Güvenlik güçlerinin müdahale etmekte zorlandığı olaylar sonrasında oyların yeniden sayılması gündeme geldi. Ancak seçim sonuçlarına halen belirsizlik hakim. Başkan Voronin, göstericileri Romanya'nın kışkırttığını ileri sürerek batıdan yardım talebinde bile bulundu. Tüm bu gelişmeleri uzaktan izlemeyi tercih eden Rusya'nın ise, Voronin'i destekleyebileceği benim tahminim.

Eski bir Sovyet ülkesi olan Moldova'da devlet başkanını parlamento seçmekte. 2001'den bu yana görevde olan başkan Voronin'in, ülkede yalnızca komünistler tarafından sevildiği gerçeği, onun anayasaya aykırı olarak hareket etmeyip, görevi bırakacağını dolayısıyla bir diktatör olmadığını kanıtlayacağı yorumlarını etkilememektedir. Ekonomik ve siyasi birçok soruna rağmen Voronin, ülkesini ayakta tutmayı başarmıştır. Ancak yine de Moldova'yı Avrupa'nın en fakir ülkesi konumundan kurtaramamıştır. Siyasetten çekilmeyeceğini, siyasi çalışmalarına MCKP içerisinde devam edeceğini açıklayan Voronin'in başarısız olduğu bir diğer mesele de ayrılıkçı (defacto) Transdinyester Bölgesi'dir. 1990 yılında tek taraflı olarak bağımsızlığını ilan eden bölge, üstü örtülmüş bir sorunu da teşkil etmektedir. Zira bölgede yaşayan 555 bin insanın %31'i Moldovalı, %30'u Rus ve %28'i de Ukraynalı'dır. Durum böyleyken bölgenin etnik gerekçelere dayalı mücadelesi fazlaca anlam ifade etmemektedir. Üstelik aylık ortalama 250 Amerikan doları ile geçinmeye çalışan Avrupa'nın en fakir ülkesinde böyle bir meselenin halen gündemde olması Moldova Cumhuriyeti'ne ve bölgedeki ikili ilişkilere zarar vermektedir.

Voronin'in yerine geçecek adayın seçiminde MCKP'nin söz sahibi olamaması durumunda ülkenin siyasi bir çıkmaza sürükleneceği söylenebilir. Avrupa ve serbest pazar yanlısı iki liberal partiye, yine liberal görüşleriyle bilinen ve %10 oy oranına sahip İttifak Partisi-Bizim Moldovamız (Partidul Alianţă Moldova Noastră- AMN) da eklendiğinde bu değerlendirmeyi yapmak mümkün olmaktadır. Dileğimiz; artık zamanı geçen siyasi görüşlerde ısrar edilmemesi ve biran evvel demokrasiye geçişin yumuşak bir şekilde sağlanabilmesidir.

Terörizm'in Mağlubiyeti

2009-04-13T00:01:00.000+03:00

Sitenin ilk yazısında Terörizm'in Zaferi (!) konusunu işlemiş, Pakistan'ın Svat Vadisi'nde Taliban'ın "şeriat düzeni" kurarak amacına ulaştığının altını çizmiştik. Bu sözde zafer, islami tandanslı birçok terör örgütüne de örnek oluşturmuş, izole edilmiş bölgelere şeriat getirmek bu örgütlerin temel hedefi haline gelmiştir. Ancak bilimsel ve sosyo-kültürel açılardan sürekli eleştirdiğimiz bu düzenin çarpıklığı, genellikle somut delillere dayandırılamadığından ya da şeriat kanunlarının katılığı insanlara inandırıcı gelmediğinden olacak, Taliban kontrolündeki Svat Vadisi pek çok uzmanın dikkatini yeterince çekemedi. Geçtiğimiz günlerde televizyon ekranlarından seyrettiğimiz bir insanlık dramı bu dikkati toplamak adına önemliydi. Görüntülerde, 17 yaşındaki bir genç kız, abisi tarafından, biri kadın iki kişinin yardımıyla kırbaçlanmaktaydı. Onlarca insanın da mahkemevari bir alanda izleyici rolü üstlendiği bu olay sonrasında kızın çektiği acı, ayağa kalktıktan sonra dengesini kaybetmesinden belli olmaktaydı. Benzer bir "yargılamanın" Mart ayında da gerçekleşmiş olması, bölgedeki bu tarz uygulamaların devamının beklenebileceğine dair bir işarettir.

Terörizm insanlara korku vererek ve kendi düzenini kurarak "zafere" ulaşmışsa bile, bu görüntülerden sonra insanlarda oluşturduğu terör karşıtı bilinç sayesinde başarısızlığa uğramıştır. Zira bu görüntüleri izleyenler artık terörizm ile ilgili konferanslara, panellere ve bilimsel makalelere gereksinim duymayacaklardır. Bir gencin başına gelen bu talihsiz olay ne kadar kötüyse, insanlara kazandırdığı terör karşıtı bilinç ve psikolojik altyapı da o kadar iyidir.

Haftanın Portresi : Prof. Dr. Ahmet Davutoğlu

2009-04-11T01:01:00.003+03:00

Bu haftaki portre köşesinde sayın Prof. Dr. Ahmet Davutoğlu'nu tanıtacağız. 1959 yılında Konya-Taşkent'te dünyaya gelmiştir. Orta öğrenimini bir Alman teşekkülü olan İstanbul Erkek Lisesi'nde tamamladı. Boğaziçi Üniversitesi'nde Ekonomi ve Siyaset Bilimi bölümlerini bitirdi ve aynı üniversitenin Kamu Yönetimi bölümünde yüksek lisansını, Uluslararası İlişkiler bölümünde ise doktorasını tamamladı. Kısa bir süre yurtdışında çalıştıktan sonra 1993 yılında Marmara Üniversitesi'nde doçent oldu. Aynı yıl "Alternative Paradigms: The Impact of Islamic and Western Weltanschauungs on Political Theory" isimli kitabı University Press of America tarafından basıldı. Bir yıl sonra "Civilizational Transformation and the Muslim World" isimli kitabı yayınlandı. 1999'da profesör ünvanını aldıktan bir süre sonra Beykent Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölüm Başkanı oldu.

Uluslararası İlişkiler, Siyaset Bilimi Felsefesi, Bölgesel Analizler, Medeniyetler Tarihi gibi çok çeşitli alanlarda büyük bir başarıyla çalışmalarını sürdüren Davutoğlu, dış politika üzerine olan düşüncelerini ve tecrübelerini 2001 yılında yayınlanan Stratejik Derinlik adlı kitapta topladı. Tam bir başucu eseri olan bu geniş hacimli kitapta, Türk Dış Politikası'na kattığı yeni bakış açıları ile büyük üne kavuştu. Dönemin Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer tarafından 2003 yılında Büyükelçi titrine layık görüldü. Adalet ve Kalkınma Partisi'nin iktidara gelişinden sonra başbakan Recep Tayyip Erdoğan'ın siyasi danışmanlığına getirildi. Kısa süre sonra başdanışman oldu ancak 22 Temmuz seçimlerinden sonra bu göreve devam etmeyi düşünmediğini açıkladı. Buna rağmen görevde kaldı ve Türkiye Cumhuriyeti'nın dış politikada elde ettiği başarılarda önemli rol oynadı.

Ahmet Davutoğlu'nun, analiz yeteneği sayesinde uluslararası sorunlara olan yaklaşımı, birçok genç diplomata ve uzmana yol göstermiştir. En belirgin özellikleri ise; bilginin ışığında, bilim ve mantık ölçüsünde politikalar belirlemesi, görüşlerinde paradokslara yer vermemesi, gerçekçiliğin dışına çıkmadan güncel gelişmeleri yorumlayabilmesidir. Bu özellikleriyle, başbakan danışmanlığı görevini günümüze dek yürütmüş olanlardan kesin bir şekilde ayrılmaktadır. Zira Prof. Dr. Ahmet Davutoğlu, Türk dış politikası tarihinin en parlak dönemlerinden birini yaşadığı şu günlerde, izlenen yolların ve yöntemlerin yaratıcısı, teorisyeni, fikir babasıdır. Görüşlerini günün getirdiği koşullara göre değil, uzun vadede yaşanması muhtemel gelişmelere göre belirleyen ve fikirlerini tavizsiz savunan Davutoğlu, son dönemlerde Türkiye çevresinde yoğunlaşan politik meseleleri de bu yolla ele almaktadır. İsrail-Filistin Anlaşmazlığı, Türkiye-Avrupa Birliği İlişkileri, Türk-Amerikan İlişkileri, NATO, Afganistan, Türk-Rus İlişkileri, Ermeni Meselesi, Irak, Kafkaslar ve Kıbrıs gibi konularda çok net ve nitelikli değerlendirmeleri bulunan Ahmet Davutoğlu'nun siyasi ve/veya bürokratik geleceğinin çok parlak olduğu söylemleri etrafta dolaşmaktadır. Öyle ki, ABD'nin eski Ankara Büyükelçisi Mark Parris'in deyimiyle Davutoğlu, "Türkiye'nin Kissinger'ı" olarak görülmektedir.

Haftanın Portresi köşesinde bu hafta başbakanlık başdanışmanı ve büyükelçi Prof. Dr. Ahmet Davutoğlu'nu tanımaya çalıştık. Gelecek hafta başka bir portrede buluşmak üzere...

NATO Zirvesi (Strasbourg-Kehl)

2009-04-10T00:22:00.001+03:00

3-4 Nisan tarihlerinde Fransa ve Almanya'nın ev sahipliğinde gerçekleştirilen ve NATO'nun kuruluşunun 60. yıldönümü nedeniyle çeşitli etkinliklerle renklendirilen zirvede, gündemdeki birçok uluslararası mesele masaya yatırıldı. Bunlar arasında Fransa'nın askeri kanada dönüşü, NATO'nun Afganistan politikası, ittifaka yeni katılan Arnavutluk ve Hırvatistan gibi ülkelerin durumu, NATO-AB ilişkileri, terörizmle mücadele ve NATO-Rusya ilişkileri gibi konular yer almaktaydı. Her ne kadar resmi gündemde yer almasa da, yeni genel sekreterin de bu zirvede belirleneceği konuşulmaktaydı. Zirvede tüm liderler başta Afganistan sorunu olmak üzere bir çok meselede görüş birliği içindeydi. Ancak konu Danimarka başbakanı Anders Fogh Rasmussen'in genel sekreterliğine geldiğinde, Türkiye beklenen tavrını ortaya koydu. Önceki yazılarımızda belirttiğimiz üzere Türkiye'nin bu kararı veto etmeyeceği ancak bazı problemlerin halledilmesine yönelik tavizler elde edeceğine değinmiştik. Nitekim öyle de oldu, uzun süren ikna çabalarından sonra Türkiye, genel sekreter yardımcısı, NATO'nun Afganistan özel temsilcisi, silahsızlanmadan sorumlu NATO sekreteri yardımcı vekili pozisyonlarında Türk yetkililerin yer alması ve Rasmussen'in karikatür krizi nedeniyle Müslüman dünyasından özür dilemesi karşılığında yeni genel sekreteri veto etmeyeceğini bildirdi. Bunun yanı sıra, terör örgütü propagandası yapan Roj TV'nin ve terör örgütünün Danimarka'daki faaliyetlerinin kısıtlanacağı garantisini de aldı. Böylece zirveden en kazançlı çıkan ülke Türkiye oldu.

G-20 ve NATO zirvelerinde gözlenen en önemli olgu ise, Türkiye Cumhuriyeti'nin uluslararası saygınlığının giderek arttığıdır. İtalya Başbakanı Silvio Berlusconi'nin neredeyse yarım saat dil döküp başbakan R. Tayyip Erdoğan'ı ikna etmeye çalışması da Türkiye'nin kararlılığının göstergesidir.

Bunun dışında Strasbourg ve Kehl'de görüşülen meseleler arasında ittifakın gelecek yıllardaki güvenlik ve işbirliği anlayışının geliştirilmesi, Afganistan konusunda adımlar atılması ve NATO'nun genişleme süreci sayılabilir. Özellikle genişleme hususunda Rusya'nın görüşleri bilinmektedir. Durum böyleyken kapıda bekleyen ülkelerden Ukrayna ve Gürcistan'ın yakın gelecekte (ve hatta uzak gelecekte bile) NATO'ya dahil olmaları zor gözükmektedir. Ayrıca, uzmanların, daha fazla asker gönderildiği takdirde bölgedeki çatışmaların körüklenebileceği görüşüne katılmakla birlikte, Afganistan sorununa NATO müdahalesinin, ülkedeki kaosu biraz olsun dindirebileceği kanaatindeyim. Şüphesiz burada da Türkiye, ittifakın tek Müslüman ülkesi olarak önemli bir rol oynayacaktır.

Bütün bunlar bir yana, NATO'nun 60. kuruluş yıldönümü bir şeyi kesin olarak ispatlamıştır. O da uluslararası politikanın yeni başat aktörü Türkiye için zirvelerin, bundan böyle yalnızca fotoğraf çekiminden ibaret olmayacağıdır.

Obama'nın Türkiye Ziyareti

2009-04-08T00:58:00.003+03:00

Hafta başında, ABD Başkanı Barrack Obama'nın Türkiye ziyareti gerçekleşti. Büyük beklentiler ve hazırlıklar içerisinde yapılan ziyaret, başkanın değindiği ve değinmediği meseleler, Türk-Amerikan ilişkilerinin girdiği yeni dönem, üstü kapalı ve alenen verilen mesajlar, medeniyetler ittifakı, NATO ve G-20 zirvelerindeki samimiyet gibi hususların ön plana çıktığı ziyaretten sonra Obama ile birlikte yükselmeye başlayan ABD imajının Türkiye yansımaları gözler önüne serildi. Birkaç ay öncesine kadar Türkiye'deki ABD karşıtlarının oranı dünyanın en yüksek düzeyindeyken, Nisan 2009 itibariyle bu oran iyice aşağılara çekilmiştir. Şüphesiz bunda Barrack Obama'nın uzlaşmacı, barış yanlısı, demokrat kimliğinin önemi büyüktür. Bunun yanı sıra Türkiye'nin 2009 yılı ile birlikte uluslararası diplomasi alanında büyük atılımlara imza attığı gerçeğini de yadsımak imkansızdır.

Obama'nın konuşmalarında da vurguladığı üzere, Türkiye bir "ılımlı islam" modeli değil, laik, demokratik bir cumhuriyettir. Türkiye, aynı zamanda, ABD'nin yakın müttefiki, NATO'nun en güçlü ikinci ülkesi, Müslüman olması nedeniyle Avrupa ülkeleri tarafından dışlanmış olmasına rağmen Avrupa'nın benimsediği değerleri yıllar önce kabul etmiş bir devlettir. Tüm bunlar biraraya geldiğinde Türkiye'nin artık Yunanistan ile aynı kefeye konulmayacak olmasının ne kadar doğru olduğu ortaya çıkmaktadır. Zira ABD ile NATO bağlamında geliştirilmesi muhtemel stratejik müttefiklik, BM Genel Kurulu (Geçici) Üyeliği ile birlikte Türkiye'nin ufkunu genişletecektir.

Yazılı ve görsel basının bütün organlarında çokca yer alacak olan bu mesele hakkında daha fazla yorum yapmak, tekrarlara ve alıntılara yer vermek gereksizdir. Bu yüzden yalnızca Obama'nın TBMM'de yaptığı konuşmanın ve diğer birkaç ziyaretin bağlantısını vermekle yetiniyorum.**Ziyaretin neler getireceğini, değerlendirmelerimizin ne kadar isabetli olacağını ise ilerleyen günlerde hep birlikte göreceğiz.

** Bağlantılar, ntvmsnbc'nin haber görüntüleridir.

Obama'nın Türkiye Büyük Millet Meclisi'ndeki Konuşması

Obama'nın Anıtkabir Ziyareti

B. H. Obama ve R. T. Erdoğan'ın Ortak Basın Açıklaması

Obama'nın Sultanahmet Camii'ne Düzenlediği Gezi

Obama'nın Ayasofya Ziyareti

G-20 Dünyayı Kurtarabilecek mi?

2009-04-06T00:11:00.002+03:00

Dünyanın önde gelen sanayileşmiş ve gelişmekte olan yirmi büyük ekonomisini biraraya getiren G-20 zirvesi, geçtiğimiz perşembe günü İngiltere'nin başkenti Lonrda'da gerçekleştirildi. G-20, kuruluşundan bu yana geçen 10 yılda belki de hiç bu kadar konuşulmamış, gündemi bugünkü kadar yoğun olmamıştı. Ancak küresel ekonomik krizin boyutları G-20 zirvesine dünya çapında bir görev yükledi ve zirve, gerek Avrupa'da gerekse Asya, Afrika ve Amerika'da krizden çıkışın tek yolu olarak gösterildi.

Londra yolunda herkesin çantasında farklı gündemler ve akıllarda soru işaretleri bulunmaktaydı. Özellikle İngiltere ve Fransa arasındaki görüş ayrılıkları zirve sonucuna yönelik umutları azaltmaktaydı. Zira krizi aşma yöntemi olarak korumacılık mı yoksa ikili işbirliği mi sorusu kafaları karıştırmaktaydı. Ancak toplantı beklentilerin tam aksi yönde sonuçlar doğurdu. Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Barrack Obama, farklı seslerin hepsini tatmin edecek projeler ve G-20 üyelerine yaklaşımı sayesinde ortak kararlar alınması yolunda önemli adımlar attı. Diğer liderlerin de karşı hamlelerde bulunması zirveyi, dünyanın kurtarıcısı rolüne taşıdı. Hatta zirvenin sonuç bildirgesi öylesine kapsamlı yargılar içeriyordu ki, zirve öncesinde istekleri karşılanmadığı takdirde toplantıları terk edeceğini açıklayan Fransa Cumhurbaşkanı Nicolas Sarkozy bile, sonuçları "umabileceklerimizin çok üzerinde" şeklinde niteledi.

Avrupa'yı ve dünyanın geri kalanını iflastan kurtarabilecek bir dizi karar ile krizin etkilerini hafifletmek isteyen G-20 liderleri, şimdilik bu amaçlarına ulaşmış görünüyor. Zira sonuç bildirgesinde yer alan kararlardan, IMF'nin kaynaklarının 3 katına çıkarılması (toplam 1.1 trilyon dolar) ve paranın öncelik sırasına göre dağıtılması, batmak üzere olan birçok ülkeye ilaç gibi gelecektir.

İşin ekonomik kısmına, bilgim elverdiği ölçüde ancak bu kadar girebilmekteyim. Ancak Uluslararası Para Fonu'nun (IMF) kaynakları nasıl paylaştıracağı ekonomik olmaktan çok siyasi bir meseledir. Kuruluşun bu güne dek izlediği politikalara bakıldığında, supranasyonel (devletlerüstü) yapısı sayesinde açtığı kredilerin kullanım alanlarına alenen karıştığı bilinmektedir. Durum böyleyken IMF'nin, ekonomik sorunları olan ülkelere verilmesi planlanan 500 milyar dolarının da, rezerv altınlarının bir bölümünü satmak suretiyle elde edeceği ve en fakir ülkelere dağıtacağı 6 milyar dolarının da siyasi karşılıkları beklenmelidir. Uzunca bir süredir Türkiye ile sürdürdüğü görüşmeleri, anlaşma ile noktalamayı bekleyen ancak Türkiye tarafından ilişkilerin artık eskisi gibi olmayacağının sinyallerini alan IMF'nin, perşembe günü gerçekleştirilen zirvede geri adım atması ve başbakan Recep Tayyip Erdoğan ile orta yolu bulmaya çalışması, kuruluşun birtakım devletlerin ve/veya kimselerin çıkar odağı haline gelmiş olduğunun bir göstergesidir.

G-20, iflasın eşiğindeki ülkeleri ya da çoktan iflas etmiş olanları kurtarabilecek mi bilinmez. Ancak bilinen bir şey vardır ki o da eski Türk atasözünün bugünlerde epey revaçta olduğudur: "Borç alan buyruk alır."

Haftanın Portresi : Doç. Dr. Hanım Halilova

2009-04-04T00:39:00.005+03:00

Dünya Gündemi Analizleri'nde bundan böyle her cumartesi günü hem Türkiye açısından hem de uluslararası politika açısından önemli kişilikleri, haftanın portresi başlığı altında ele alacağız. Tarihi veya güncel simaların hayatlarından kesitler vermek suretiyle bloga renk katacağıma inanıyorum. Bu mini-biyografilere Azerbaycan Kadın Hukukları Müdafaa Cemiyeti Başkanı Doç. Dr. Hanım Halilova ile hoş bir başlangıç yapıyoruz.

Azerbaycan'da, sürgündeki bir ailenin çocuğu olarak dünyaya gelen Hanım Halilova, Ermeni terörünü küçük yaşlardan itibaren görerek büyümüş, annesi Merife hanımın annesi ve babası Ermeniler tarafından öldürülmüştür. Bağımsız Azerbaycan davasının önderi Ebülfez Elçibey ile henüz 19 yaşındayken tanışan Halilova'nın hayatı bu tarihten sonra da büyük mücadeleler içinde geçmiştir. 1970 yılından itibaren bu davada aktif görev alan ilk kadın olma ünvanını taşıyan Halilova, 1975'te KGB'nin, eşi Refik Bey ve Ebülfez Elçibey'i gizli örgüt kurmak suçuyla tutuklamasına tanık oldu. Aynı dönemde kendisi de gözaltına alındı fakat Elçibey'in suçu kendi üzerine alması sonucunda eşiyle birlikte serbest bırakıldı. 1988'de gizli mücadelesini meydanlara taşıyan Hanım Halilova'nın, 20 Ocak 1990'da Bakü'ye giren Rus tanklarının önünde, 5 bin bayana liderlik ederek protesto yürüyüşleri düzenlemesi günümüzde halen hatırlanan bir olaydır.

1992-1993'te Cumhurbaşkanı Elçibey'in bakanlık ve makam tekliflerini kabul etmeyerek, Azerbaycan topraklarını işgalci Ermenilerden korumak için Azerbaycan Askeri Kadın Taburu'nu kurdu. Azerbaycan Kurtuluş Savaşı'nın Nene Hatun'u olarak nitelendirilen Halilova, 1991 yılından bu yana Azerbaycan Kadın Hukukları Müdafaa Cemiyeti başkanlığı görevini yürütmektedir.

1994 yılında Türkiye'ye yerleşen Hanım Halilova, siyasi mücadelesi nedeniyle Azerbaycan Devlet Üniversitesi Kimya Fakültesi'nde başladığı akademik hayatına, Moskova'da yaptığı doktorasından sonra fazlaca eğilemese ve profesörlük ünvanı alamasa da, Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Toprak Bölümü'nde öğretim görevlisi doçent olarak görev yapmaktadır. 5 kitabı, 160 makalesi ve birçok konferans, panel, oturumlarda konuşmaları bulunan Halilova; başarılı çalışmaları nedeniyle sayısız ödül ve plakete de layık görülmüştür.

Ebülfez Elçibey'in 2000 yılındaki ölümünden bir süre önce Amerika'daki Türk yürüyüşüne katılan Hanım Halilova, buradan Avrupa'ya geçerek aralarında Almanya, Fransa, Belçika, Hollanda ve İngiltere'nin de bulunduğu bir dizi ülkede Türkiye ve Türk Dünyası konulu konferanslar verdi. Akademik kariyerinden çok farklı bir alan olan siyasetteki başarısını genç yaşta kanıtlayan ve bu birikimini günümüze taşıyan Halilova, halen Azerbaycan ve Türk Dünyası ile ilgili konferansların aranan simasıdır.

Yüreğindeki vatan sevgisi birçok gence örnek olmuş, Türk kadınının ufkunu açmış önemli bir lider olması açısından bu hafta sayın Doç. Dr. Hanım Halilova'nın kısa biyografisine yer verdik. Haftaya farklı bir portrede buluşmak üzere...

Arap Birliği Zirvesi

2009-04-03T00:01:00.000+03:00

Hafta içinde Arap Birliği ülkeleri Katar'ın başkenti Doha'da biraraya geldi. Cezayir, Irak, Umman, Mısır ve Fas'ın katılmadığı, BM Genel Sekreteri Ban Ki-moon'un hazır bulunduğu konferansa Libya Devlet Başkanı Albay Muammer Kaddafi damgasını vurdu. Konuşmasında Suudi Arabistan Kralı Abdullah'ı eleştiren ve 6 yıl önce yaşadıkları diyaloga atıfta bulunarak, haklı olduğunun bugün ortaya çıktığını savunan Kaddafi, Katar emiri mikrofonu kapattıktan sonra da sözlerine devam etti. Kendisini "Arap liderlerinin başı, Afrika'nın büyük kralı ve Müslüman dünyasının lideri" olarak niteleyen ve konuşmasının kesilmesine sinirlenen Kaddafi, Suudi Arabistan'ın batı ile olan ilişkilerini eleştirerek zirveyi terk etti. (Recep Tayyip Erdoğan'ın Davos'taki çıkışına benzer bir tavır sergileyerek...)

Kaddafi'nin bu çıkışından sonra normale dönen görüşmelerde; İsrail'in yeni hükümeti, İran'ın bölgede artan nüfuzu ve teröre verdiği destek, Sudan lideri Ömer El Beşir hakkında çıkarılan tutuklama kararı gibi konular gündemi oluşturdu. Zirvede, İsrail'de Benyamin Netanyahu önderliğinde kurulacak olan koalisyonun bölge barışına katkı yapmayacağı görüşü hakim olurken, İran'ın Lübnan Hizbullahı'nı ve Hamas'ı desteklemesi de eleştiri oklarını İran'a yöneltti. Suriye'nin hararetle savunduğu ve arka çıktığı konu ise El Beşir'in tutuklanmasına yönelik kararın biran evvel geri çekilmesi ve Arap Birliği ülkeleri tarafından tanınmaması oldu. Suriye Devlet Başkanı Beşar Esad'ın ileri sürdüğü bir başka görüş de İsrail'in barış görüşmelerine yanaşmamak için izlediği politikalardı. Esad, İsrail'e sunulan tekliflerin değerlendirilmediğini, gerçekten barış yanlısı bir ülkenin en azından bu amaçla görüşmelerde bulunması gerektiğini ima etti.

Zirvede yaşanan bu olayları okurken detaylara dikkat etmemiz isabetli bir analiz açısından zaruridir. Zira bütün bu gelişmelerin Arap Birliği'ndeki en önemli soruna, liderlik sorununa işaret ettiğini görmekteyiz. Uzun yıllardır yaşadıkları bölünmüşlük ve birlikte hareket etmede çektikleri güçlükler, Arap ülkelerinin ortak politikalar üretememesine yol açmaktadır. Bunun doğal sonucu olarak da Orta Doğu'da liderlik rolü için verilen mücadelede, İran, Mısır, Suudi Arabistan, Libya ve hatta Suriye öne çıkmaya çalışmaktadır. Arap zirvelerinin hemen hepsinde hissedilen genel hava bu şekildedir. Bölgedeki meselelerin çözülmesi için ilk önce halledilmesi gereken de tam olarak bu liderlik sorunudur. Hiçbir devlet diğerinin ön planda olmasını istememekte, çözüm planlarının önünü tıkamaktadır. Bu durum, kimi zaman diğer ülkelerde iç karışıklıklara yol açarak, o ülkenin dışa dönmesini engelleme şeklinde tezahür etmiştir.

Ortak hareket etmenin imkansızlığı, Araplarda bir lider beklentisine yol açmıştır. Arap halklarının bu büyük beklentilerine rağmen; herkesin, önderliğine "Evet" diyebileceği bir lider henüz ortaya çıkmamıştır. Davos Zirvesi'nden sonra Türkiye bu role soyunmuş gibi görünsede gerçekte ne Türkiye'nin böyle bir amacı ne de Arap ülkelerinin buna rızası vardır. Türkiye Cumhuriyeti böyle bir amaca uzun vadede sahip olsa bile günümüz şartlarında bu görev için hazırlıklı değildir. Hal böyleyken Orta Doğu'daki sorunlara bölge dışından müdahaleler doğal karşılanmakta ve problemler çözümsüzlüğe doğru uzayıp gitmektedir.

NATO'nun Yeni Genel Sekreteri Kim Olacak? (2)

2009-04-01T00:30:00.001+03:00

...A. F. Rasmussen'in ikinci önemli dezavantajı ise, genel sekreterlik yolunda Türkiye'nin vetosuyla karşılaşma ihtimalidir. İttifakın tüm üyelerinin desteğini almış olsa bile, Türkiye'nin Avrupa Birliği'ne üyeliği konusundaki karşıt görüşleri ve tutumu bilinen Rasmussen'in Türk vetosu ile karşılaşabileceği riskini de göz önünde bulundurmak gerekir. Karikatür krizinin, NATO'nun tek Müslüman ülkesi Türkiye üzerindeki izdüşümleri de böyle bir vetoyu mümkün kılan unsurlardandır. Zira Jyllands Posten gazetesinin yayınladığı karikatürlere cevaz vermek suretiyle büyük bir krize yol açan Rasmussen'in genel sekreterliği, Afganistan'da faaliyet gösteren terör örgütlerine ve bilhassa El-Kaide ile Taliban'a verilecek bir ödün olarak görülebilir. Türkiye'nin veto kararı almasına neden olabilecek bir diğer unsur da bölücü faaliyetlerini Danimarka'da sürdüren Roj TV meselesidir. Türkiye Cumhuriyeti, Danimarka'yı ve Rasmussen'i defalarca uyarmış, ancak bugüne dek yapıcı bir sonuç alınamamıştır. Başbakan Recep Tayyip Erdoğan, Rasmussen ile yapmış olduğu görüşmeleri NTV'de katıldığı bir programda anlatmış, Roj TV konusunda Rasmussen'in tek bir adım dahi atmadığını belirtmiştir.

Bütün bu gelişmeleri yorumlarken NATO Genel Sekreterliği pozisyonu için en güçlü aday olarak gösterilen A. F. Rasmussen'in Türk vetosuyla karşılaşmaması için pozitif hamleler yapılmasının gerekliliği bir kez daha ortaya çıkmaktadır. Kendisine somut adımlarla yaklaşmayan bir lideri, böyle bir pozisyona getirmesi Türkiye'den beklenemez. Ancak bu durumda Türkiye'ye: "Öyleyse kimi destekliyorsunuz?" sorusunun sorulma ihtimali ortaya çıkmaktadır. Türkiye'nin sıcak baktığı bir aday olmadığını açıklamasına, görüşmelerin zamanı geldiğinde yapılacağı ve bir karara varılacağının belirtilmesine rağmen kamuoyunda Kanada Savunma Bakanı Peter MacKay'in adı geçmektedir.

Kanada eski Dışişleri Bakanı MacKay, 2006 yılında dönemin Türkiye Dışişleri Bakanı olan Abdullah Gül'ün Kanada ziyareti sırasında Türkiye-Kanada ilişkilerinin geliştirilmesi yolunda önemli adımlar atmış bir diplomattır. Kanada'nın 2004 yılında (sözde) Ermeni Soykırımı'nı kabul ettiğini gösteren kararı, MacKay'in dışişleri bakanı olduğu hükümet zamanında değiştirilerek söz konusu kararın geçersiz olduğunu ortaya koyan yeni bir kanun çıkarılmıştır. Bu dönemde geliştirilen ilişkilere dayanarak Türkiye'nin Peter MacKay'in adaylığını desteklediği söylenmektedir. Ancak aynı MacKay, sonraki dönemlerde Kanada'nın Ermeni Soykırımı'nı destekleyen tavrında bir değişme olmadığını da belirtmiştir. Amerikan kamuoyunun, ABD eski dışişleri bakanı Condoleeza Rice'ın sevgilisi olarak tanıdığı MacKay, Türkiye'nin NATO Genel Sekreterliği için göstereceği aday olamaz, olmamalıdır.

Yeniden mini yazı dizimizin en başına dönecek olursak; Türkiye, uluslararası ortamda artan itibarı ve gün geçtikçe tazelenen imajının doğal sonucu olarak, böylesine büyük ve etkili bir kuruluşta kendi adayını çıkarabilmeli, gerektiğinde ittifakın diğer üyelerini de kendi safına çekebilmelidir. Bölgesel bir güç olduğunu kanıtlayan Türkiye Cumhuriyeti'nin, küresel bir güce dönüşmesi küresel ölçekte yankı uyandıracak politikalar izlemesi ile mümkün olacaktır. Aksi takdirde NATO Zirveleri, topluca hatıra fotoğrafı çektirmekten başka bir anlam ifade etmeyecektir.

NATO'nun Yeni Genel Sekreteri Kim Olacak? (1)

2009-03-30T01:55:00.004+03:00

4-5 Nisan 2009 tarihlerinde Fransa-Almanya sınırındaki Strazburg şehrinde gerçekleşecek olan NATO Devlet Liderleri Zirvesi, birçok önemli gündemin yanı sıra, temmuz sonunda görev süresi sona erecek olan genel sekreter Jaap de Hoop Scheffer'in yerine, teşkilatın yeni liderini ya da lider adaylarını belirleyecek olması açısından da önemlidir. Zirve tarihi yaklaştıkça veya zirveden sonra, NATO ile ilgili değerlendirmelere blogumuzda yer vereceğiz. Ancak şuanda daha çok merak uyandıran "yeni genel sekreter" üzerine birkaç yorum ve çeşitli haber derlemeleri sunmak istiyorum.

Türkiye'yi birçok kez ziyaret eden Scheffer'in yerine geçecek isim konusunda öncelikle belirtmemiz gereken şey, Türkiye'nin önerebileceği bir adayın bulunmamasıdır. Bu duruma iki açıdan bakılabilir. İlk olarak Türk diplomatların çeşitli nedenlerden dolayı böyle önemli bir göreve talip olmadığını belirtmek gerekmektedir. İkinci olarak da cumhurbaşkanı Abdullah Gül ve dışişleri bakanı Ali Babacan'ın açıklamalarına dayanarak; Türkiye'nin, herhangi bir adayı ileri sürmek suretiyle ittifaka yön veren, yol gösteren, öncülük eden bir ülke olmadığının altını çizmek gerekir. Devletin en yetkililerinden gelen bu sinyaller, Türkiye'nin NATO içinde bu konu görüşülürken fikirlerini açıklayacağı yönündedir.

Genel Sekreterlik için hevesli olan, bu görevi istediğini belirten adaylar ise; Danimarka Başbakanı Anders Fogh Rasmussen, Polonya Dışişleri Bakanı Radoslav Sikorski, Bulgaristan eski Dışişleri Bakanı ve üst düzey diplomat Solomon Passy ve Fransa İçişleri Bakanı Michelle Alliot Marie'dir. İttifakın Doğu Avrupalı yeni üyelerinden Polonya ve Bulgaristan adaylarına şans tanınmazken, M. A. Marie'nin bayan olması nedeniyle NATO'nun genel sekreter koltuğuna oturamayacağı yorumları yapılmaktadır. Yine de bu üçlü arasından Radoslav Sikorski'nin şansı diğerlerine oranla yüksek görünmektedir. Ancak onun dezavantajı da Rusya ile ilişkilerini bozmak istemeyen NATO'nun Polonyalı bir genel sekretere sıcak bakmama ihtimalidir. Bu üçlüden ayırdığımız en önemli aday ise Danimarka Başbakanı A. F. Rasmussen'dir. Zira Danimarka'da yapılan bir ankette, başbakanlarının üst düzey uluslararası bir görev nedeniyle başbakanlıktan ayrılacağını düşünenlerin oranı %58 olarak belirlenmiştir. NATO'nun Afganistan konusunda yeni açılımlar yapacağı düşünüldüğünde, Afganistan'ın tehlikeli güney bölgesinde konuşlanmış Danimarka askerlerinin varlığı Rasmussen'in en büyük avantajlarındandır. Yönetim tecrübesi ve kişisel özellikleri bir yana bırakılacak olursa, ittifakın diğer ülkeleriyle iyi ilişkileri olan Rasmussen'in büyük biraderlerin (ABD-Fransa-İngiltere-Almanya) desteğini aldığı takdirde koltuğun yeni sahibi olma ihtimali artacaktır. Zira başkan Obama ve Amerika'nın tutumunun NATO'da son derece belirleyici olacağı öngörüsünde bulunulabilir.

Tüm bunlara rağmen Rasmussen'in çok önemli iki dezavantajı bulunmaktadır. Bunlardan ilki Danimarka'da patlak veren ve Müslüman dünyasına bomba gibi düşen karikatür krizidir. Hz. Muhammed'i konu alan söz konusu karikatürlere ülkede izin verilmiş ve bu durum büyük gerginliklere sebep olmuştu. Afganistan'daki rolü dolayısıyla Müslüman alemine her zamankinden daha yakın olmak isteyen NATO için Rasmussen, adeta süpriz bir hediye paketini andırmaktadır. Nitekim yeni genel sekreterin birinci önceliği Afganistan Meselesi'ne çözüm bulmak olacağından, bu ismin Müslüman dünyasının tepkisini çekmeyecek biri olmasına özen gösterilecektir. NATO'nun Afganistan'da üstlenmeyi planladığı yeni misyon açısından, yeni genel sekreter de önem kazanmaktadır...
(Devamını 1 Nisan Çarşamba günü okuyabilirsiniz)

Dünya Gündemi Analizleri Seçim Özel

2009-03-29T02:04:00.006+02:00

29 Mart 2009, Türkiye Cumhuriyeti siyasi tarihinin 14. yerel seçimlerinin yapılacağı bir pazar günü. Katılım rekoru kırılması beklenen bu seçimlere girerken, Büyük Birlik Partisi Genel Başkanı Muhsin Yazıcıoğlu'nun vefatı, küçük büyük herkesi üzmüş, sandığa gitmeyi çok arzulamamıza rağmen herkesin içinde bir burukluk yaratmıştır. Buna rağmen 27 Mayıs 1960 darbesinden sonra yaşanan ve halkı sandıktan soğutan durumdan eser kalmamıştır. Bilinçli Türk seçmeni son yıllarda olduğu gibi yine bir pazar sabahı erkenden kalkacak ve oyunu kullanacağı salona gidecektir. Kimin kime oy verdiğinin herkesin şahsi meselesi olduğu görüşünü taşımama rağmen, yerel seçimlerde partilerden çok adaylara oy verilmesi taraftarı olduğumu da belirtmek isterim. Bu alan, kendi görüşlerimi açık yüreklilikle paylaştığım bir yer olduğuna göre de, yerel seçimlerle ilgili bu düşüncemi açıklamakta bir sakınca görmüyorum. Zira, kendi adıma, seçim sonuçları ile ilgili çok büyük süprizler beklemiyorum. Türk halkı, kendisini 5 yıl boyunca doğrudan yönetecek olanları şüphesiz doğru tartacak, oyunu ona göre kullanacaktır. Demokrasinin en belirgin meyvesi olan seçimler, kuralına göre uygulandığında, dünyanın her yerinde başarılı bir şekilde gerçekleştirilmekte, sonuçlar açıklandıktan sonra kaybeden, bir sonraki seçimde kazanmak için çalışmaya ertesi gün başlamaktadır.

Bu düşünceler ile baktığım 2009 Yerel Seçimleri'nin, ülkemiz adına hayırlara vesile olmasını arzu ediyorum. Ayrıca merhum Muhsin Yazıcıoğlu'na Allah'tan rahmet, sevenlerine ise başsağlığı diliyorum.

Abdullah Gül'ün Irak Ziyareti ve Irak'ın Geleceği

2009-03-27T13:02:00.013+02:00

Amerikan askerleri ile birlikte geçen 6 yılda, Irak'ın içine sürüklendiği kaos ortamı gün geçtikçe daha da belirgin hale geldi. İlk bakışta bir rejim değişikliği ve sonrasında yeni ve güzel bir ülke gibi görünen ama sürekli kötüye giderek batağa saplanan bir devlet, Irak. Öyle ki, ülkenin zengin yeraltı kaynakları ve jeostratejik konumu bile bu durumun önünü almak için yeterli olmadı. 6 yılda, yaklaşık 100 bin sivil, 600 bine yakın Amerikan ve Irak askeri hayatlarını kaybetmiş, 1 milyondan fazla insan göç etmek zorunda kalmıştır. Irak'ın kendine özgü sorunları da bu süreci etkileyen önemli bir unsurdur. Zira ülkenin 3 toplumlu yapısı, insanların birbirlerine güvenememelerine neden olmuş, herkesi kendi başının çaresine bakma yolunu seçmeye itmiştir. Son 25 yılda üç savaş ve ambargo yaşayan Irak'ın, bütün bunları kısa zamanda atlatmasına şüphesiz imkan yoktur. Ancak Irak'ın Orta Doğu'daki barış sürecinde ve istikrarın yeniden tesisinde önemli bir mihenk taşı olduğunun da unutulmaması gerekmektedir.

Cumhurbaşkanı Abdullah Gül'ün Irak ziyaretini de bu çerçevede değerlendirdiğimizde, Irak'ta ABD sonrası dönemde yaşanması muhtemel boşluğu, genelde dünya çapında özelde de Orta Doğu'da artan itibarı sayesinde Türkiye'nin doldurabileceği öngörüsünde bulunmak yanlış olmayacaktır. Nitekim Irak Cumhurbaşkanı Celal Talabani'nin görev süresi sona erdiğinde yeniden aday olmayacağı bilinmektedir. Böylece Talabani sonrası Irak'ta yaşanması muhtemel değişiklikleri de hesaba katmak gerekecektir. Bunun yanı sıra ABD başkanı Obama'nın Irak politikasına göz attığımızda da, Iraklıların geleceğe dair ümitlerinin az da olsa yeşerdiğini görmekteyiz. Zira Amerikan askerlerinin ülkeden çekilmesi bile başlı başına önemli bir gelişme olarak nitelenebilirken, Irak halkının demokrasiye olan inancını arttırması açısından da kaçınılmazdır. (Iraklıların büyük çoğunluğu, mevcut durumun değişmeyeceğine olan inançları yüzünden seçimlerde sandığa gitmemektedir.)

Ortaya koyduğumuz bu tablodan sonra; "Irak'ın, bölgedeki ABD-İran mücadelesinin yeni bir sahası olmasının önündeki tek engel Türkiye Cumhuriyeti'dir" diyebiliriz. Çünkü Irak ile ilgili birçok mesele doğrudan Türkiye'yi de ilgilendirmektedir. Irak'ın kuzeyindeki yerel yapılanmadan, Irak'taki Türkmenlere; Amerikan askerlerinin çekilme güzergahından, Musul ve Kerkük'e kadar halledilmeyi bekleyen birçok sorun Türkiye'nin aktif katılımını gerektirmektedir. Aktif bir dış politika, gerek Türkiye açısından gerekse Orta Doğu'nun geleceği açısından hayati öneme haizdir. Türkiye'nin Davos ile yükselişe geçen itibarı, cumhurbaşkanı Abdullah Gül'ün Irak'ta yaptığı temaslardan sonra daha da belirginleşmiştir. Bu itibar, Iraklı yetkililerin açıklamalarına da yansımış, PKK'nın Irak'tan tasfiye edileceğine dair garantiler verilmiştir. Yerel Kürt yönetiminin haddini aşan beyanlarını bir tarafa bırakırsak, PKK'nın içinde bulunduğu çember giderek daralmaktadır. 1998'de Suriye ile yapılan Adana Mutabakatı'ndan sonra faaliyet alanı sınırlanan, İran'ın teröre karşı mücadelesi kapsamında PJAK'a yaptığı müdahaleler ile bir sonraki aşamaya taşınan PKK karşıtı kampanyada, Irak hükümetinin takınacağı tutum da son derece önemlidir. Nitekim PKK'nın ortadan kaldırılması Türkiye-Irak ilişkilerinde bir dönüm noktasını teşkil edecektir.

Türkiye'nin bölge politikalarında söz sahibi olması, Irak'ın geleceğinin kendi eline bırakılamayacak kadar değerli olmasındandır. Yıllar boyunca süper güçlerin kilometrelerce uzaktan müdahil olarak soyundukları roller, bu kez Türkiye'nin ayağına kadar gelmiştir. Amerikan askerlerinin çekilmesini müteakiben oluşması muhtemel otorite boşluğu ve bu gediği doldurmak isteyecek birtakım iç unsurların birbirleriyle çatışma ihtimali ilk etapta Türkiye'nin izleyeceği politikaları etkileyebilir. Ancak Türkiye'nin doğru zamanlama ile atacağı adımlar Irak'ın geleceği açısından belirleyici olacaktır.

İsrail'de Sona Doğru

2009-03-25T02:46:00.004+02:00

Geçtiğimiz hafta bahsettiğimiz İsrail'deki hükümet çalışmalarında son aşamaya gelindi. Likud lideri Netanyahu, Evimiz İsrail ve Şas partilerinden sonra İşçi Partisi ile de ön anlaşma yaptı. Geçen hafta belirttiğimiz olasılıklardan ve öngörülerden biri olan "sol görüşlü bir partiyi (tercihen İşçi Partisi) koalisyona katmak suretiyle hükümet profilini ılımlı hale getirmek" bugün itibariyle gerçekleşmiş gibi görünüyor. Zira İşçi Partisi kongresinde %58 oranında "Evet" oyu ile Likud önderliğindeki koalisyona katılma kabul edildi. Yeni hükümette de şuanki görevini devam ettirmesi ve Savunma Bakanı olması beklenen Ehud Barak, İşçi Partisi içindeki muhalefeti dindirmeyi de bir ölçüde başararak, koalisyonun üçüncü ortağı sıfatıyla, partisinin kaybettiği itibarı yeni hükümet ile birlikte tekrar kazanmayı amaçlamaktadır.

Bu gelişme koalisyonun dört parti arasında kurulacağını, beşinci veya altıncı, yedinci partilere gerek kalmadığını da ortaya çıkarmıştır. Nitekim 61 sandalyenin hükümet kurmak için yeterli olduğu İsrail Parlamentosu'nda (Knesset), Likud 27, Evimiz İsrail 15, İşçi Partisi 13 ve Şas 11 sandalye ile 66'ya ulaşılmaktadır. Sağ görüşlü Likud, Aşırı sağcı Evimiz İsrail, Sol görüşlü İşçi Partisi ve dinci Şas partileri İsrail'in yeni hükümetini oluşturacaktır. Böylece İsrail-Filistin meselesinde de yeni bir evreye girilmiş olacaktır. Zira koalisyon içindeki farklı görüşlerin birbirlerine tahammül etmelerinin gereği, sorunun barışçıl yollarla çözümüne giden yolda önemli bir unsuru teşkil etmektedir. Şayet bu beklenti gerçekleşmez ve koalisyon ortaklarının farklı ideolojileri aynı çatı altında barındıramamaları sonucu hükümet düşerse, İsrail'in siyasi bir çıkmaza sürükleneceği yorumunu yapmak da kolaylaşacaktır.

Azerbaycan Referandumu

2009-03-23T11:13:00.000+02:00

Azerbaycan Cumhuriyeti, anayasasında yapmayı planladığı bir takım değişiklikleri geçtiğimiz hafta halk oylamasına sundu. %70 civarı bir katılım oranıyla yaklaşık 4 milyon kişinin oy kullandığı referandumda, anayasanın değiştirilmesi öngörülen 29 maddesindeki toplam 41 yenilik, %90 "Evet" oyu ile kabul edildi. Bu değişikliklerin arasında öne çıkanlar ise basın-yayın organlarına getirilen kısıtlamalar ve devlet başkanının görev süresinin uzatılması oldu. 2003 yılında babası Haydar Aliyev'in vefatından sonra başa gelen İlham Aliyev, bu değişiklikler sayesinde ömür boyu iktidarda kalma yolunda önemli bir adım atmıştır. Zira Azerbaycan anayasasının 101. maddesinde devlet başkanının nasıl seçileceği ve 5 yıllık görev süresine yönelik hükümler bulunmaktaydı. Ancak son referandum ile devlet başkanlarının iki dönemlik görev süreleri sonunda yeniden aday olmalarının önü açıldı. Böylece 2013 yılında görev süresi dolacak olan İlham Aliyev'in tekrar aday olması (ve muhtemelen tekrar seçilmesi) garantilenmiş oldu.

Azerbaycan'daki bu durum demokrasinin nimetlerinden faydalanarak anti-demokratik kararlar alma furyasının bir örneğini oluşturmaktadır. Bilindiği gibi eski Sovyetler Birliği ülkelerinin birçoğunda, özellikle Soğuk Savaş sonrası dönemde, bu ve buna benzer birçok anti-demokratik uygulama, demokrasi kılıfına uydurularak hayata geçirilmekteydi. Halk, Azerbaycan örneğinde olduğu gibi, ülkenin istikrarı için bu tarz kararların alınması yönünde rıza göstermektedir. Daha açık bir ifadeyle halk, liderleri tarafından, ülkenin istikrarı için verilmesi gereken kararın bu olduğuna inandırılmaktadır. Hal böyleyken sonuçlar açıklandığında karşılaşılan tablo da kimseyi şaşırtmamaktadır.

Galatasaray Üniversitesi'nden Prof. Dr. Beril Dedeoğlu'nun da altını çizdiği üzere, seçim yapma alışkanlığını yeni kazanan toplumların büyük bir hevesle sandığa gittiği bilinen bir gerçektir. Söz konusu bir referandumsa katılım oranlarındaki artışlar da doğaldır. Tüm bu açıklamalar, Azerbaycan'daki halk oylamasının, muhalefet partilerinin iddia ettikleri gibi düşük katılımlı olmadığını kanıtlamak için yeterlidir. Nitekim referandumun geçerli olması için gereken oran olan %25, çok rahat bir şekilde geçilmiştir.

Bunun yanı sıra, oylamaya katılanlar, %80'leri aşan bir çoğunlukla izin almadan görüntü ve ses kaydı yapmayı yasaklayan anayasa değişikliğini de kabul etmiş bulunmaktadırlar. Ayrıca İlham Aliyev'in partisi olarak bilinen Yeni Azerbaycan Partisi'nin "savaş halinde tüm seçimlerin iptal edilerek cumhurbaşkanının görev süresinin süresiz uzatılması" önerisi de yine büyük bir çoğunlukla kabul gördü. Bu kanunun, Dağlık Karabağ Bölgesi'ndeki çatışmaların gelecekte savaş olarak nitelenmesi durumunda kullanılması muhtemeldir. Tüm bu değişikliklerin ortak noktası ise, şüphesiz Azerbaycan'da Ebülfez Elçibey sonrası kurulan, kişiye dayalı iktidar politikasına hizmet edecek olmalarıdır. Herşeye rağmen Azerbaycan'ın yabancı ülkelerle, özellikle Rusya ve ABD ile ilişkilerindeki mesafeyi koruması, mevcut siyasi iktidarın bir diktatörlük rejimine dönüşmesini engellemektedir.

Latin Amerika'daki Sol Rüzgar ve El Salvador Seçimleri

2009-03-21T12:13:00.002+02:00

Güney Amerika'daki sol dalganın Orta Amerika'da da kendini göstermeye başladığı, El Salvador'daki başkanlık seçimleri ile de görülmüştür. Eski bir gerilla örgütü olan FMLN'nin (Farabundo Marti Liberacion Nacional- Farabundo Marti Ulusal Kurtuluş Cephesi) adayı Mauricio Funes oyların %51,3'ünü alarak seçimin kazananı oldu. Eski bir gerilla olan Funes, gazeteci kimliğiyle de ön plana çıkmaktadır.

Seçimi ve Orta Amerika'daki sol dalgayı değerlendirmeden önce kısaca FMLN ve Funes'ten bahsetmek faydalı olacaktır. 1970 yılında El Salvador Komünist Partisi'nden ayrılan bir grup, Farabundo Marti Halk Kurtuluş Güçleri'ni kurmuş ve ülke içinde silahlı mücadeleye başlamıştır. 1979 yılında ülkede darbe ile iktidarın el değiştirmesiyle iç savaş daha da derinleşmiş, 1980'de 5 gerilla örgütü birleşerek FMLN'yi oluşturmuştur. FMLN, iç savaş sırasında ülkenin yarısına yakınını kontrolü altına alarak "kurtarılmış bölgeler" ilan etti. 1983'te örgüt içerisinde yaşanan iç çatışma sonrasında iki önemli lider öldürüldü ve bu tarihten itibaren iç savaşta gerilla gruplarının liderliği FMLN'den El Salvador Komünist Partisi'ne geçti. 1992 yılında iç savaştaki süre gidişe son vermek adına barış antlaşması yapılmış ve FMLN bu süreçte siyasi parti statüsüne kavuşmuştur. Mauricio Funes ise iç savaş sırasında gerilla liderleriyle yaptığı ropörtajlar ile tanınmaktadır. Brezilya İşçi Partisi'nden Dr. Vanda Pignato ile evli olan Funes, kendini Brezilya lideri Lula da Silva'nın bir hayranı olarak nitelemektedir.

Nikaragua ve Guatemala'nın ardından Orta Amerika'da yeni bir sol partinin daha iktidara ulaşmasıyla akıllara Venezüella Devlet Başkanı Hugo Chavez'in söylemleri gelmektedir. Latin Amerika'nın tamamında sol iktidarların kurulacağını her fırsatta dile getiren Chavez'in bu vizyonuna bir ülke daha eklenmiş görünmekte. El Salvador'da 20 yıldır iktidarda bulunan ARENA partisinin seçimi kaybetmesi Latin Amerika halklarının siyasi yönelimleri hakkında fikir vermektedir. Artan suç oranları, yolsuzluk, fakirlik gibi sorunlar, halkları farklı arayışlara sevk etmektedir. Bu ortamda halkın alternatif iktidar arayışı sol partilere yönelim olarak somutlaşmıştır. Tabii ki bu yönelişte güncel ve kimi sosyal bilimciler tarfından "popülist" olarak da nitelenen gelişmelerin payı büyüktür. Bu güncel gelişmeleri "kıtadaki sol iktidarlar" şeklinde özetlemek mümkündür. Bunun yanında, El Salvador halkının bu seçiminde küresel ekonomik krizin payının bulunduğu da söylenebilir. Ancak bu payın ciddi bir oran teşkil ettiği düşünülmemektedir.

18 Ocak'taki yerel seçimlerin ardından FMLN'nin bu seçimlerden de galip çıkabileceği öngörülmekteydi. Yerel seçimlerde beklenilenin üzerinde bir başarı elde eden FMLN, yıllardır süre gelen sorunların çözümlenmesi yolunda, halk için yeni bir umut olmuştu. Ayrıca, Venezüella, Küba ve Bolivya'nın önderliğindeki "21. yüzyıl sosyalizmi" hareketi, tüm Latin Amerika halkları üzerinde etkiler yaratmıştır. Buna rağmen, halkın sosyo-ekonomik sorunlar karşısında yeni söylemlere olan ihtiyacı bu seçimlerin asıl belirleyici faktörü olmuştur.

Küresel güç ABD'nin yeni başkanı Obama ve ekibinin, arka bahçesindeki bu gelişmeler karşısında ne gibi tepkiler vereceği merak konusudur. Zira, güneyinde, kendisine karşı şekillenen bu bloğa gün geçtikçe yeni devletler katılmaktadır ve bu durumun yakın gelecekte ABD'nin başını ağrıtacağı öngörüsünde bulunmak yanlış olmayacaktır.

Yazan: Mustafa Kemal DAĞDELEN

İsrail'de Yeni Hükümet Çalışmaları

2009-03-20T00:02:00.001+02:00

İsrail'de 18. parlamento (Knesset) seçimleri 10 Şubat 2009'da gerçekleştirildi. 120 sandalyeli mecliste, birbirlerine çok yakın oy oranlarıyla Kadima partisi 28, Likud ise 27 sandalye kazandı. Dışişleri Bakanı ve eski Mossad ajanı Tzipi Livni'nin lideri olduğu Kadima, koalisyon kurmak için gereken 61 sayısına ulaşamadığından görev Likud lideri Benjamin Netanyahu'ya verildi. Geniş tabanlı bir koalisyon hedefiyle yola çıkan ancak Kadima ile yaptığı görüşmelerde bir sonuç elde edemeyen Netanyahu, gözünü mecburen diğer partilere çevirdi. Bu durum İsrail'de aşırı sağcı bir hükümete doğru giden yolda atılan ilk adımı teşkil etmektedir. Zira seçimlerden 15 sandalye kazanarak üçüncü parti olan İsrail Beiteinu (Evimiz İsrail) partisi, koalisyonun büyük ortağı olacak gibi görünmektedir. Oluşması muhtemel koalisyonda Ulusal Birlik (4) ve İsrail Ocağı/Evi (Jewish Home) (3) diğer aşırı sağcı partiler iken, Şas (11) ve Birleşik Torah Listesi (United Torah Judaism) (5) aşırı dinci, siyonist partiler olarak göze çarpmaktadır. Bu durum ülkenin Filistin Meselesi'ne karşı zaten katı olan tutumunu olumlu yönde değiştirmeyeceğine dair bir işaret olarak değerlendirilebilir. Zira Evimiz İsrail Partisi genel başkanı Avigdor Lieberman'ın sertlik yanlısı ve uzlaşmaz bir tavır sergilediği biliniyor. Kişinev-Moldova doğumlu bir Sovyet Yahudisi olan Lieberman'ın, "Elimden gelse bütün Filistinlileri bir gecede denize dökerim" anlamına gelen demeci bu tavrını kanıtlayan en önemli örnek. Netanyahu hükümetinde Dışişleri Bakanlığı görevine getirilmesi beklenen Lieberman'ın Filistin Sorunu'nu barışçıl yollardan çözmeye pek yanaşmayacağı düşünülüyor. Buna bir de diğer aşırı sağcı ve siyonist partilerin eklenmesiyle yeni hükümetin İsrail-Filistin arasındaki gerilimi düşürmesinin imkansız olduğu öngörüsünde bulunmak yanlış olmayacaktır.

Eski kabinelerde Başbakan Yardımcılığı, Ulaştırma Bakanlığı gibi görevler üstlenmiş olan Avigdor Lieberman'ın ve Likud'dan kopan partisi Evimiz İsrail'in, yeni hükümette tek başına yer alsa bile faşist sayılabilecek görüşleri nedeniyle, yalnızca İsrail-Filistin değil, İsrail-İran, İsrail-Suriye ve hatta İsrail-Türkiye ilişkilerinde de yeni dönemler açabileceği bir gerçektir. Mevcut sorunların halledilmesi yerine daha da derinleştirilmesi tehlikesi ile karşı karşıya olan İsrail için geçerli tek çıkış yolunun Kadima lideri Livni tarafından kapatılması sonucunda böyle bir durum ortaya çıkmıştır.

Orta Doğu uzmanı olmadığımdan, bölge ile ilgili gelişmeleri çok kapsamlı yorumlama yeteneğine sahip değilim. Ancak kurulması muhtemel aşırı sağcı/siyonist bir koalisyonun küresel ölçekte sonuçlar yaratacağı tahmininde bulunulabilir. Peki bu durum nasıl engellenebilir veya ne gibi alternatifler sunulabilir? Bu soruya verilebilecek en güzel cevap şüphesiz Likud önderliğindeki hükümet içinde ılımlı veya sol görüşlü bir ya da birkaç parti barındırmak suretiyle milliyetçi, aşırıcı ve gerici tabanlı bir koalisyon kurulmasının önüne geçmek olacaktır. Kadima ile yapılan görüşmelerin sonuçsuz kalması ve İsrail'in son Gazze saldırılarının Livni'nin başbakanlığı sırasında gerçekleştirilmiş olması Likud-Kadima birlikteliğini de zorlaştırmaktadır. Buna rağmen Likud'un, Ehud Barak'ın liderliğindeki İşçi Partisi'ni de koalisyona katması en azından İsrail hükümetinin uluslararası imajına biraz olsun katkıda bulunacaktır. Nitekim 13 sandalyeye sahip olan İşçi Partisi, kabineye dahil olması beklenen birkaç partiyi otomatikman safdışı bırakacaktır. Bu durumda hükümet, sağ ağırlıklı görünümünü korurken, aşırı dinci ve siyonist nitelemelerini yitirecektir.

Bu olasılıkların yanı sıra, Netanyahu'nun, önceden görüş birliğine vardığı ve lideri Lieberman'a Dışişleri Bakanlığı vermeyi kabul ettiği Evimiz İsrail partisini kabine dışında bırakma ve yerini İşçi Partisi ile doldurma kararı alması da yadsınamayacak bir ihtimaldir. Zira koalisyon görüşmeleri sırasında gelen tepkilerin Netanyahu'ya geri adım attırabileceği öngörüsünde bulunmak mümkündür. Bu olasılığın önündeki tek engel İşçi Partililerin Likud ile kurulacak bir koalisyona sıcak bakmayabilecekleri düşüncesidir. 2006 yılında Evimiz İsrail partisiyle birlikte aynı koalisyonda yer alan İşçi Partisi'nin, Avigdor Lieberman'ın kendisinin stratejik bir tehdit olduğunu söyleyerek koalisyonu terk ettiğini de hatırlatmakta fayda var...

Sonuç her ne olursa olsun, başa kim gelirse gelsin, Orta Doğu'da yaşanmış veya halen yaşanan meselelerin %90'ının İsrail kaynaklı olduğu gerçeği değişmeyecektir. Bu oranın ve durumun yakın gelecekte değişmesini kimse beklememektedir. Tüm dünyanın beklediği şey ise, sönük de olsa bir umut ışığıdır...

Polonya'nın Krizle İmtihanı

2009-03-18T11:00:00.002+02:00

Ekonomik kriz, ülkemizi teğet geçmese de üç aylık dönemde çok büyük zararlara yol açmadı. Ancak Avrupa'nın tam ortasında durum biraz farklı. Polonya'da yaşanan ekonomik sıkıntılar ülkeyi iflasın eşiğine getirmiş durumda. İlk yazılarımızdan birinde de bahsettiğimiz gibi Polonya'nın borçlarını ödeyememe ihtimali %25'i bulmuştur. Polonya, 1 Mayıs 2004 genişlemesiyle müdahil olduğu Avrupa Birliği'nden de yeterli yardımı alamamaktadır. Büyük umutlarla el açılan Almanya da herkese tek tek yardım etmek yerine ihtiyacı olanların yararlanacağı bir fon kurulması fikrini savunmaktadır. (ABD'nin 2. Dünya Savaşı sonrasında Avrupa'ya yardım etme şekli) Bunun yanı sıra Polonya-Almanya ilişkileri de eskiye oranla daha kötü seyretmektedir. 2007'de el değiştiren iktidar; yeni hükümete, selefinin bozduğu Almanya ile ilişkileri düzeltme görevi yüklemiştir. Zira Almanya, Polonya'nın ithalat ve ihracatında önemli bir yer teşkil etmektedir. Bu açılardan bakıldığında Polonya'nın, içinden çıkılması güç bir durumla karşı karşıya olduğu daha iyi anlaşılmaktadır.

Avrupa Birliği üyesi olarak geçen 5 yılda Polonya'nın kalkınma hızı da giderek artmaktaydı. Ancak eski bir Varşova Paktı ülkesi olan ve kapitalizmle tanışması henüz yeni sayılabilecek Polonya için son yılların en sarsıcı ekonomik krizi tam bir şok etkisi yarattı. Henüz ortak para birimine (Euro) geçememiş olan Polonya'da kullanımda olan zloti ise, dolar karşısında sürekli değer yitirmekte. Mart 2008'de bir Amerikan Doları 2.2 zloti iken, Mart 2009'da %55'lik değer kaybı ile 1 dolar 3.5 zloti olmuştur. Zloti, Euro karşısında da benzer oranlarda değer kaybetmiştir. Ulusal para birimini değiştirmemek veya değiştirmekte gecikmek Polonya'nın ekonomik sorunlarına tuz-biber ekmiştir.

Bunun yanında ülkenin gayri safi milli hasılasındaki büyüme (GSMH) 2008 yılında %4.8 iken, büyüme hızı 2009 yılı için %0.7 olarak öngörülmüştür. Avrupa Birliği'nin bu denli zayıf, dayanıksız, istikrarsız ve büyüme hızı düşük bir ekonomiyi birliğe kattığı için pişman olduğu tahmini yapmak, birlik politikalarına bakıldığında adil bir değerlendirme olacaktır. Zira Maastricht Antlaşması'nda öngörülen enflasyon ve bütçe kriterlerine ulaşamayan bir Avrupa Birliği üyesinin, politik ve ekonomik yaptırımlarla karşılaşması muhtemeldir.

Tüm bu gelişmelere ek olarak ülkedeki siyasi iktidarın, krize çözüm üretmek için yeterli kapasiteye sahip olmadığı görülmektedir. 2007 yılında yapılan parlamento seçimlerinde toplam oyların %41'ini alarak, Polonya Halk Partisi (PSL) (%9) ile koalisyon kuran Sivil Platform (PO) lideri ve başbakan Donald Tusk, Batı ittifakına olan inancı ve güveninin yanısıra futbola olan düşkünlüğü ile de bilinmektedir. Tam bir futbol fanatiği olan Tusk, bu yönünü 2008 Avrupa Futbol Şampiyonası'nda oynanan Avusturya-Polonya mücadelesinin hakemini öldürmek istediğini söylerek ortaya koymuştu. Bu açıklamanın milli heyecanla yapıldığını düşünenleri ise geçen hafta başka bir süpriz beklemekteydi. Avrupa'nın ortasında, 38 milyon nüfuslu bir ülkeyi 4 yıl yönetmesi için seçilen bir başbakan olan Donald Tusk; parlamentoda, emekli maaşlarının düzenlenmesi ile ilgili bir oylamaya, Polonya İçişleri Bakanı'nın da aralarında bulunduğu bir grup arkadaşıyla halı saha maçında olduğu için katılamamıştı. Ekonomik Kriz'in tüm dünyayı etkilediği, önlem ve kurtarma paketlerinin havada uçuştuğu günümüzde, böyle bir skandala imza atan başbakanın, Polonya halkına yaşattığı hayal kırıklığını tahmin etmek çok da zor olmasa gerek...

Hükümeti, muhalefeti, siyasetçileri amansızca eleştirme, ülkemizde sıkça karşılaştığımız bir durum. Polonya örneğinden sonra da bu huyumuzu sürdürürmüyüz bilinmez. Ama en azından başbakanımızın futbol geçmişi mazide kaldı...

Güneşi Gördüm'ü Okumak

2009-03-17T12:58:00.008+02:00

Blogun içeriğinden ve ilkelerinden sapmak manasına gelse de Mahsun Kırmızıgül'ün yeni filmi hakkında birkaç cümle ile bir değerlendirmede bulunmanın doğru olacağını düşündüm. Sinema eleştirmeni değilim ancak izlediğim yüzlerce filmden sonra bir takım şeyler doğal olarak gözüme çarpmakta. Filmde genel olarak bir köy ahalisinin terörle mücadele sırasında ve sonrasında yaşadıkları anlatılıyor. Anlatılırken de Güneydoğu Anadolu bölgesinin kendine özgü durumu vurgulanıyor. Buraya kadar herşey bir sinema eseri için normal. Fakat öyle ince noktalarda öyle ince dokundurmalar yapılıyor ki, insanın aklına ister istemez filmin hangi görüşe hizmet ettiğini düşünmek geliyor. Zira aynı evde yaşayan iki kardeşten birinin Türk askeri, diğerinin terör örgütü militanı olduğu durumlar, yaşanmış hakikatlerdir. Ancak Türkiye Cumhuriyeti sınırları içerisinde iki kardeşin resimlerinin yanyana duvara asılamayacağını, bunun yalnızca Norveç gibi ülkelerde yapılabileceğini ima eden bir anlayışla, sinemada ilk kez karşılaşmaktayım. İnsanların evlerinde ne yapıp ne yapamayacağına devletin karar vermesi gibi bir durum söz konusu olmadığı gibi, Türkiye'yi, terörizm yüzünden geri kaldığı bilinen bir bölgesi üzerinden Norveç ile kıyaslamak, vatan hainliği ile eşdeğerdir.

Seyircilerin büyük çoğunluğunun film sırasında gözyaşlarını tutamadıkları, filmi inanılmaz beğendikleri, Mahsun Kırmızıgül'ün çok başarılı bir filme imza attığı gibi yorumlar yapılmaktadır. Sinemasever Türk halkının milli hassasiyetlerine dokunan en ufak bir olayda gözlerinin dolduğu bilinen bir gerçektir. Bunun ve buna benzer olayların, "ülke sorunlarının" ve aslında hiç varolmayan ama görmezden gelindiği iddia edilen bazı meselelerin işlendiği bir film Güneşi Gördüm. En azından yönetmeninin ifadelerine dayanarak böyle bir film olduğunu düşünüyorum.

Kısaca toparlayacak olursak Türkiye Cumhuriyeti'nin terörle savaş sırasında verdiği şehitlerin sayısını, ölen terörist sayısına ekleyerek elde edilen rakamlar ve "bu kadar insan ölmüştür" açıklamalarıyla film sona eriyor. 30 yıldır süren bu mücadeleden haberi olmayan veya durumun ciddiyetini kavrayamamış dimağlar tarafından da film beğeniyle karşılanıyor. Herkesin beğeni kriterlerine elbette ki saygımız sonsuz. Ancak kendi belirlediği sorunları, yine kendi belirlediği çözümler ile ortadan kaldıracağını düşünenler için aynı şeyi söylememiz mümkün değil...

Küba'da Değişimin Ayak Sesleri

2009-03-16T11:06:00.004+02:00

İçinde bulunduğumuz 2009 yılı, Küba Devrimi'nin 50. yıldönümü, Fidel Castro'nun hastalığı sebebiyle yetkilerini kardeşine devretmesinin üçüncü yılı ve Amerika Birleşik Devletleri'nde başkan Obama'nın Beyaz Saray'daki ilk yılını temsil etmektedir. Tüm bunlar biraraya geldiğindeyse, Küba'da 50 yıldır süregelen politikaların giderek değişmesi beklenen bir yıl, 2009. Uzun yıllar boyunca üzerinde Soğuk Savaş'ın gölgesini taşıyan Küba, bugünlerde yeni dünya düzenine ayak uydurmaya çalışmakta. Zira "Commandante" ünvanına sahip üç kişiden biri olan Raul Castro (diğer ikisi Fidel ve Che), geçtiğimiz ay yarım asırlık devrim tarihinde eşi görülmedik bir yeniliğe imza attı ve Küba kabinesinde yeralan bakanların büyük çoğunluğunu değiştirerek herkesi şaşırttı. Küba'yı uluslararası arenaya entegre etme yolunda atılmış bu büyük adım, ABD tarafından hoş karşılanmış olacak ki, senato aldığı kararla Küba'ya uygulanan ambargoda bazı değişiklikler yaptı. Ambargoyu tamamen kaldırmamakla birlikte, ABD'nin yürürlüğe koyması beklenen kararlar arasında Küba'ya ilaç ve gıda ticaretinde kolaylık gösterilmesi ile vize uygulamalarındaki engellemelerin hafifletilmesi gibi önemli sayılabilecek konular yer almakta.

1962 yılından beri uygulanan bu ambargo, Küba'yı komünist devletler safında ABD karşıtı bir çizgide yer almaya itmiştir. Ancak Obama ile birlikte ABD-Küba diyalogunun önünün açılacağı tahmininde bulunmak yanlış olmayacaktır. Bu diyalog ile birlikte uzun yıllardır devam eden ambargonun kalkması ve Küba ile Amerika arasında yeniden diplomatik ilişkilerin kurulması sonuçlarıyla karşılaşılabilir. Zira ABD'nin ambargoyu kaldırmak için ileri sürdüğü tek şart Küba'da demokratik ve çok partili seçimlerin yapılmasıdır. Fidel'in sağlık durumunun iyiye gitmediği, kardeşi Raul'un ise ailesini siyasetten uzak tutmak istemesi, Küba'da yakın gelecekte demokratik seçimlerin yapılacağının işaretleri olarak görülebilir. Kabinede yapılan son değişiklikleri de bu bağlamda yorumlamak mümkündür.

Latin Amerika'daki sorunların tamamı değilse bile büyük kısmı, bölgedeki anti-Amerikan politikalar nedeniyle ortaya çıkmıştır. Dolayısıyla bu meselelerin çözümü de bölgedeki ABD karşıtlığına çözüm bulmaktan geçer. Barrack Obama'nın kendisinden beklenilenleri yaparak bu meseleleri halledip halledemeyeceğini ise zaman gösterecektir.

Fransa - NATO Vuslatına Doğru

2009-03-14T10:00:00.001+02:00

Fransa Devlet Başkanı Nicolas Sarkozy, geçtiğimiz hafta yaptığı bir açıklama ile ülkesinin, NATO'nun askeri kanadına geri dönüş kararı aldığını açıkladı. Aslında bu karar uluslararası politikayı yakından takip edenler için pek de süpriz olmadı. Zira Fransa uzun süredir fiilen NATO'nun askeri misyonlarına katılmaktaydı. Bosna Hersek'de ABD askerlerine komuta eden Fransa, Kosova'ya da askeri misyon göndermişti. Öyle ki Afganistan'daki NATO Kuvvetleri Komutanlığı bile bir dönem Fransa'daydı. Buna rağmen hukuki olarak, General Charles De Gaulle'ün 1966 yılında aldığı karar geçerliydi. De Gaulle, İkinci Dünya Savaşı sonrasında Fransa'nın giderek ABD hakimiyetine girdiğini görmüş, ülkesinin bağımsızlığını, egemenliğini vurgulamak ve NATO'nun, dünyadaki ABD hegemonyasının bir parçası olduğunu göstermek için Kuzey Atlantik Antlaşma Örgütü'nün (NATO) askeri kanadını terk ettiğini açıklamıştı. Ancak takip eden yıllarda Fransa'nın dönüşü sürekli gündem oluşturmuştu. Özellikle Sarkozy, bazı sol partiler ile merkez sağ partisi UMP'nin karşı çıkmalarına rağmen Fransa'nın, daha güçlü bir Avrupa için bu dönüşe ihtiyacı olduğunu savunmaktaydı. Ne var ki, organizasyonda bu tür kararlar oy birliği ile alınmakta ve Fransa'nın bunu tek başına duyurmuş olması şimdilik bir şey ifade etmemektedir. Yine de 26 üyeli NATO'da Fransa'nın askeri kanada geri dönüşü en çok ABD'nin yararına olacağından, üyelerin birçoğunun ABD ile eşgüdüm içerisinde Fransa'nın dönüşüne sıcak bakacağı tahminini yapmak mümkündür.

Fakat ekonomik sıkıntılarla boğuşan Polonya, Macaristan, Bulgaristan, Estonya, Letonya, Litvanya gibi ülkeleri ikna etmek için Fransa'nın ne tür adımlar atacağı henüz bilinmiyor. Buna rağmen Nisan ayı başında Strasbourg'da yapılacak NATO toplantısına, Fransa'nın askeri kanada dönüşünün onaylanacağı bir zirve gözüyle bakılmaktadır. Avrupa Birliği içindeki liderlik mücadelesinde ekonomik olarak Almanya'nın gerisine düşen Fransa için NATO mükemmel bir dış politika alanıdır. Yıllardır fiilen de olsa bu politikaları uygulamış olan Fransa'nın askeri kanada dönüşüyle Avrupa'daki bazı NATO üslerinin kontrolünün Fransa'ya geçeceği düşünülmektedir. Yabancı bir ülkede komutanız altında bulunan askeri bir üs, her açıdan diplomatik bir silah olarak değerlendirilmektedir. Bu açılardan bakıldığında; NATO, Avrupa Birliği ve Birleşmiş Milletler'de söz sahibi, ekonomik ve siyasi yönden istikrarlı, nükleer bir Fransa'nın, geleceğin çok kutuplu dünya düzeninde kendisine önemli bir yer edineceği öngörüsünde bulunulabilir.

1974-1980 arasında NATO'nun askeri kanadından çekilmiş başka bir devlet olan Yunanistan'ın, örgüte geri dönüşü önündeki en önemli engel olarak gösterilen Türk Vetosu, 80 ihtilali sonrasında alelacele ortadan kalkmış, Yunanistan böylece 6 yıl uzak kaldığı konumuna Türkiye sayesinde ulaşabilmişti. 1949'daki kuruluşundan bugüne dek geçen 60 yıl içerisinde, NATO'nun karar alma sistemi sayesinde devletler, bu tip kozlara sürekli sahip olmuşlardır. Ancak günümüzde Fransa'yı NATO'nun askeri kanadına geri dönüş yolunda veto etmek çeşitli yaptırımlarla karşılaşmak gibi bir riski de beraberinde getireceğinden bu hakka başvurmak özellikle Doğu Avrupa ülkeleri açısından pek de akıllıca bir politika olmayacaktır. Hatta veto kozunun el değiştirdiğini düşünmek bile mümkündür. Kısacası Fransa'nın, ekonomik yardım talebinde bulunan fakir ülkelere "onaylarsanız yardımı düşünürüz" mesajı vererek alacağı oylarla, uzun yıllar sonra geri döneceği bir NATO bizleri beklemekte...